Azizan
مدرسه فارسی آخر هفته: ارزششو داره؟ اگه نزدیکمون نبود چی؟
برای بیشترِ خانوادهها یه مدرسهی فارسیِ خوب ارزششو داره، بیشتر برای سه تا چیز که تو خونه سخت جور می‌شه: خوندن و نوشتن، بچههای دیگهای که فارسی حرف میزنن، و جایی که ایرانی‌بودن یه چیزِ عادیه. کاری که نمی‌تونه بکنه اینه که زبون رو تنهایی یاد بده. این کلاسها معمولاً هفتهای دو سه ساعتن، و خودِ پژوهشگرها می‌پرسن این‌قدر بهتنهایی کافیه یا نه. خانواده‌هایی که بهتر نتیجه میگیرن مدرسه رو یه تیکه از هفته می‌بینن، کنارِ فارسیِ تو خونه. اگه نزدیکتون مدرسه نیست، همین سه تا چیز رو می‌شه جورِ دیگه ساخت: یه کلاسِ آنلاینِ زنده، یه گروهِ کوچیکِ چند تا خانواده، تماسِ تصویری با مادربزرگ و پدربزرگ، و کتاب‌خوندن با هم تو خونه. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.
Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.
مدرسهی فارسیِ آخر هفته چیه
مدرسهی فارسیِ آخر هفته، که بهش مدرسهی شنبه یا کلاسِ فارسیِ جامعه هم می‌گن، کلاسیه بیرون از ساعتِ مدرسهی معمولی که بیشتر وقت‌ها پدر و مادرها و داوطلب‌های جامعه‌ی ایرانی، افغان یا تاجیکِ همون شهر راهش انداختن. معمولاً شنبه یا یکشنبه صبح یه کلاس تو یه مدرسهی دولتی اجاره می‌کنه، یا یه بعدازظهر وسطِ هفته تشکیل می‌شه. بچهها تقریباً بر اساسِ سن یا سطح گروه‌بندی می‌شن، معمولاً از حدودِ پنج شش سالگی، گاهی کوچیک‌تر، تا نوجوونی. بعضی مدرسهها برای کوچیکترها هم گروهِ بازی دارن.
معمولاً هفتهای دو سه ساعته. بیشترِ این وقت مالِ خوندن و نوشتنه: الفبا، دیکته، کتاب، تمرین. یه تیکه‌ی کوچیک‌ترش هم فرهنگه، مثلِ نوروز و یلدا، قصههای قدیمی، شعر و آهنگ. تو بعضی جاهای کانادا یه راهِ دولتی هم هست: بعضی از هیئت‌های آموزشیِ انتاریو کلاسِ زبانِ شنبه دارن که رایگانه یا خرجِ کمی داره، حدودِ دو ساعت تا دو ساعت و نیم، و فارسی تو فهرستِ چند تاشون هست. کلاس فقط وقتی تشکیل می‌شه که به‌اندازه‌ی کافی بچه ثبت‌نام کنه، پس ارزش داره از هیئتِ آموزشیِ منطقه‌تون بپرسید.
کیفیت خیلی فرق می‌کنه، چون بیشترِ این مدرسهها به معلمِ داوطلب و بودجه‌ی کم تکیه دارن. برای همینه که «ارزششو داره یا نه» کمتر به خودِ ایده‌ی مدرسهی آخر هفته بستگی داره و بیشتر به همون مدرسه‌ای که نزدیکِ شماست.
به بچه چی میده
بیشترِ تحقیق‌ها دربارهی این مدرسهها از انگلستان‌ان، که اون‌جا بهشون complementary school می‌گن، و از استرالیا و آمریکا و کانادا. خیلی‌هاشون کوچیک و کیفی‌ان، پس بیشتر الگو نشون می‌دن تا عددِ دقیق. سه تا فایده مدام تکرار می‌شه.
- خوندن و نوشتن. این از همه روشن‌تره. کمتر پدر و مادری وقت یا روشش رو داره که هر هفته الفبا و املای فارسی یاد بده، و کلاس براش یه ساعتِ ثابت، یه معلم و یه کتاب می‌ذاره. تحقیق‌ها روی مدرسه‌های آخر هفته رفتن به کلاس رو با خوندن و نوشتنِ قوی‌تر به زبونِ خانواده مربوط می‌دونن، و مرورهای تازه سواد رو یکی از مهم‌ترین چیزهایی می‌دونن که زبونِ خانواده رو تو بچهی مدرسه‌ای زنده نگه می‌داره. برای کاری که تو خونه می‌شه اضافه کرد ببینید: آموزشِ خواندنِ فارسی به بچه‌ای که انگلیسی یاد گرفته.
- بچههای دیگهای که فارسی حرف میزنن. تو خونه فارسی زبونِ بزرگ‌ترهاست. تو مدرسهی آخر هفته می‌شه زبونی که بچهها با هم حرف میزنن، وسطِ بازی و تو راهرو. پدر و مادرها تو همون تحقیقِ انگلستان دقیقاً همینو گفته بودن: بچه باید با بچههای دیگه یاد بگیره، نه تنهایی. مدرسه به پدر و مادرها هم یه حلقه‌ی آشنا و دوست میده، که خودش برای خیلی‌هاشون ارزش داره.
- هویت. تو همون تحقیقِ انگلستان معلم‌ها و بچهها این مدرسهها رو جایی می‌دونستن که آدم توش هویتِ دوزبونه و دوفرهنگی پیدا می‌کنه. چند تا تحقیقِ کوچیک روی مدرسه‌های آخر هفته‌ی ژاپنی و ترکی تو آمریکا هم همین رو نشون می‌دن: رفتن به این کلاسها با حسِ قوی‌ترِ تعلق به فرهنگِ خانواده همراه بوده، حتی وقتی ساعتش کم بوده.
کاری که از دستش برنمی‌آد
هفتهای دو سه ساعت بهتنهایی فارسیِ کافی نیست. یه بچهی مدرسه‌ای هفتهای حدودِ ۸۰ تا ۱۰۰ ساعت بیداره، پس یه کلاس فقط چند درصدِ اینه. پژوهشگرهایی که روی بچههای دوزبونه کار میکنن عددِ دقیقی ندارن و تخمین میزنن، ولی معمولاً از سهمِ خیلی بیشتری از هفته حرف میزنن، اغلب حدودِ ۲۰ ساعت یا بیشتر، تا بچه با اون زبون حرف بزنه. یه سرمقاله‌ی پژوهشیِ ۲۰۲۶ دربارهی مدرسه‌های زبونِ خانواده هم صاف می‌پرسه که چند ساعت در هفته بهتنهایی می‌تونه چیزی رو عوض کنه یا نه، و می‌گه برنامه‌هایی که ساعتِ بیشتری دارن نتیجه‌ی بهتری میگیرن. یه تحقیق روی معلم‌های مدرسه‌های شنبه طرفِ دیگه‌ش رو نشون میده: پدر و مادری که تو خونه کمتر اون زبون رو حرف میزنن و از نصفِ روز در هفته انتظارِ روون‌حرف‌زدن دارن. یه تحقیق روی مادرهای ایرانی تو انگلستان هم از طرفِ خانواده به همین رسید: مهم‌تر از همه کاریه که پدر و مادر هر روز میکنن. عددها رو با همه‌ی اما و اگرهاش این‌جا نوشتیم: بچه چقدر باید فارسی بشنود تا یاد بگیرد؟
بچهها خیلی وقت‌ها نمی‌خوان برن. شنبه صبح وقتِ ورزشِ دوست‌هاست، تکلیفِ مدرسهی اصلی هم هست، و کلاس ممکنه حسِ یه مدرسهی اضافه بده. یه مدرسهی فارسیِ آخر هفته تو آمریکا یکی از بزرگ‌ترین مشکل‌هاش رو نگه‌داشتنِ علاقه‌ی بچهها گفته بود، و این‌که خیلی‌ها بعد از حدودِ دوازده سالگی دیگه نمی‌آن. یه تحقیق روی یه مدرسهی فارسی تو کانادا هم به ساعتِ آخر هفته، کلاس‌های معلم‌محور و متن‌هایی اشاره کرده که ربطی به زندگیِ خودِ بچهها نداشتن. زبان‌شناس‌ها می‌گن این بی‌میلی تو همه‌ی جامعه‌ها هست، و کارِ مفید اینه که دلیلِ واقعی‌ش رو پیدا کنیم: درس براش سخته، با یه چیزی که دوست داره همزمان شده، یا فقط یه صبحِ آزاد میخواد. هر کدوم راهِ خودش رو داره.
مدرسه رو چطور انتخاب کنیم
اگه چند تا انتخاب دارید، یا حتی اگه فقط یه مدرسه هست و می‌خواید بدونید خوبه یا نه، قبل از ثبت‌نام یه جلسه برید سرِ کلاس. چند تا چیز که خوبه دنبالش باشید:
- بچهها حرف بزنن، نه فقط رونویسی کنن. دیکته جای خودش رو داره، ولی تو یه کلاسِ خوب بچهها حرف هم میزنن، بازی میکنن، آواز می‌خونن و بلند می‌خونن.
- کتاب‌هایی که به بچهی خارج از ایران بخوره. کتاب‌هایی که برای بچههای تو ایران نوشته شدن فرض میکنن بچه همه‌ی روز فارسی حرف میزنه. بپرسید معلم چطور اون‌ها رو برای بچه‌ای جور می‌کنه که زبونِ قوی‌ترش انگلیسی یا فرانسوی یا آلمانیه.
- گروه‌بندی بر اساسِ سطح، نه فقط سن. بچهی نه ساله‌ای که تازه الفبا رو شروع کرده نباید کنارِ بچه‌هایی بشینه که روون می‌خونن.
- معلمی که می‌مونه. عوض‌شدنِ مدامِ معلم‌های داوطلب نقطه‌ی ضعفِ خیلی از مدرسه‌هاست. بپرسید معلم‌ها چند وقته اون‌جان.
- یه چیزی برای سنِ بچهی شما. خیلی از مدرسهها از حدودِ پنج شش سالگی شروع میکنن، بعضیها زودتر. برای بچهی کوچیک‌تر بپرسید گروهِ بازی دارن یا نه، یا از خونه شروع کنید.
- یه برنامهی فرهنگیِ روشن و غیرسیاسی. جشن‌ها، قصه‌ها، آهنگ و شعر. بپرسید بخشِ فرهنگی چی‌ها رو شامل می‌شه که بدونید بچه چی می‌شنوه.
- حسِ خودِ بچه. بعد از چند هفته‌ی اول از بچه بپرسید چی‌ش رو دوست داشت. دوست پیدا کردن تو مدرسه بهترین نشونه‌ست که موندگار می‌شه.
اگه نزدیکمون مدرسه نبود
بیشترِ چیزهایی که مدرسه میده رو می‌شه جورِ دیگه کنارِ هم گذاشت. لازم نیست همه‌ش رو انجام بدید. دو تاش رو انتخاب کنید که با هفته‌تون جور باشه.
- کلاسِ آنلاینِ زنده. برای خوندن و نوشتن، یه کلاسِ زنده‌ی کوچیک با یه معلمِ واقعی می‌تونه جای مدرسهی آخر هفته رو بگیره. تحقیق روی بچههای نوپا نشون داده تو تماسِ تصویری از آدمی که زنده بهشون جواب میده کلمه‌ی تازه یاد میگیرن، و از ویدیوی ضبط‌شده‌ی همون آدم خیلی کمتر. بچههای بزرگ‌تر از ویدیو هم یاد میگیرن، ولی معلمی که صدای بچه رو می‌شنوه و جوابش رو میده اونو به حرف می‌آره؛ پس یه کلاسِ زنده با چند تا بچه معمولاً بهتر از یه کلاسِ شلوغ یا یه عالمه ویدیوی آماده‌ست. برای زیرِ پنج سال، کوتاه و پرتعامل باشه.
- یه گروهِ کوچیکِ چند تا خانواده. خیلی از مدرسه‌های جامعه رو اولش خودِ پدر و مادرها همین‌طوری راه انداختن. دو سه تا خانواده که هر دو هفته یه بار یه ساعت با هم بازی و آواز و قصه‌ی فارسی دارن، همون چیزی رو به بچه می‌دن که تو خونه از همه سخت‌تر جور می‌شه: بچههای دیگهای که فارسی حرف میزنن. یکی کاردستی بیاره، یکی کتاب، یکی یه خوراکی با اسمِ فارسی. اگه بچه‌هاتون تو خونه با هم انگلیسی حرف میزنن، این اون‌جا هم کمک می‌کنه: بچه‌هام با هم انگلیسی حرف میزنن.
- تماسِ تصویری با مادربزرگ و پدربزرگ. مادربزرگی که یه صفحه می‌خونه، یه سؤال می‌پرسه و صبر می‌کنه تا بچه جواب بده، یه فارسی‌زبونِ جواب‌دهنده‌ست، و بچه دقیقاً از همین یاد میگیره. یه ساعتِ ثابت، هر هفته همون روز، بهتر از تماس‌هاییه که هر وقت یادمون افتاد می‌گیریم. برای این‌که تماس با بچهی کوچیک خوب پیش بره: تماسِ تصویری با مادربزرگ و پدربزرگ.
- کتاب‌خوندن تو خونه. کتابخوندنِ با هم به زبونِ خانواده یکی از چیزهاییه که پژوهشگرها مدام پشتِ بچه‌هایی پیدا میکنن که زبونِ خانواده‌شون رو نگه داشتن. شبی بیست دقیقه کتابِ مصورِ فارسی با پدر یا مادری که فارسی حرف میزنه، هفتهای بیشتر از دو ساعت می‌شه، یعنی به‌اندازه‌ی یه کلاسِ هفتگی. اگه فقط یکی از شما فارسی حرف میزنه: یک والد، یک زبان. برای خودِ حرف‌ها: آموزشِ الفبای فارسی.
بینِ کلاسها و تماس‌ها، مادربزرگ یا پدربزرگ می‌تونن تو Azizan یه قصه‌ی فارسی رو صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو بخونن، که بچه روزهایی که هیچ‌کس پشتِ تلفن نیست هم اون صدا رو بشنوه.
بیشتر بخوانید
- بچه چقدر باید فارسی بشنود تا یاد بگیرد؟
- بچه‌هام با هم انگلیسی حرف میزنن، نه فارسی: چرا و چی کمک می‌کنه
- آموزشِ الفبای فارسی به بچه‌ای که خارج از ایران بزرگ می‌شود
پرسش‌ها
مدرسهی فارسیِ شنبه ارزششو داره؟
برای بیشترِ خانوادهها آره، اگه مدرسهی خوبی باشه. راحتترین جا برای یاد گرفتنِ خوندن و نوشتن و پیدا کردنِ بچههای دیگهایه که فارسی حرف میزنن. ولی بهتنهایی کافی نیست، چون هفتهای فقط دو سه ساعته. کنارِ فارسیِ تو خونه بهترین نتیجه رو میده.
بچهها تو مدرسهی فارسیِ آخر هفته چی یاد میگیرن؟
بیشتر خوندن و نوشتن: الفبا، املا، دیکته و متنهای کوتاه. بیشترِ مدرسهها یه کم فرهنگ هم دارن، مثلِ نوروز و یلدا، قصههای قدیمی، آهنگ و شعر. کلاسها معمولاً هفتهای یه بار و دو سه ساعتن.
بچه از چند سالگی بره مدرسهی فارسی؟
خیلی از مدرسهها از حدودِ پنج شش سالگی شروع میکنن، همون وقتی که بچه تو مدرسهی اصلی هم خوندن یاد میگیره، و بعضیها بچهی چهار ساله هم قبول میکنن. بعضیها برای کوچیکترها گروهِ بازی دارن. قبل از اون، حرف زدن و آواز و کتابخوندنِ با هم تو خونه از همه مهمتره.
بچهم نمیخواد بره مدرسهی فارسی. چیکار کنم؟
اول بفهمید چرا. شاید براش سخته، شاید با ورزش یا برنامهی یه دوست همزمان شده، یا فقط یه شنبهی آزاد میخواد. با معلم دربارهی سطحش حرف بزنید، ببینید ساعت یا گروهِ دیگهای هست یا نه، و یه دلیل بهش بدید که بیرون از کلاس هم فارسی حرف بزنه، مثلِ دوستهایی از همون مدرسه یا مادربزرگی که زنگ میزنه.
اگه نزدیکمون مدرسهی فارسی نبود چیکار کنیم؟
دو سه تا از اینها رو با هم ترکیب کنید: یه کلاسِ آنلاینِ زنده و کوچیک برای خوندن و نوشتن، چند تا خانواده که مرتب با هم به فارسی بازی میکنن، تماسِ تصویریِ منظم با مادربزرگ و پدربزرگ، و هر شب کتابِ فارسی تو خونه.
باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوانبهروزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard
وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم
azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی