Azizan
چهارشنبهسوری برای بچهها، و برگزاریِ بی‌خطرش دور از ایران
چهارشنبهسوری جشنِ آتش است در شبِ آخرین چهارشنبهی سال، یعنی سهشنبهشب، چند روز پیش از نوروز: آتشِ کوچکی روشن می‌کنند، از رویش می‌پرند و میگویند «زردیِ من از تو، سرخیِ تو از من». برای بچه معنایش ساده است. خستگی و بیماریِ سالِ کهنه به آتش می‌رود و گرما و سلامتیِ آتش به ما برمی‌گردد. آن شب رسم‌های دیگری هم دارد: قاشقزنی درِ خانهی همسایه، آجیلِ مشکلگشا و فال‌گوش. دور از ایران آتش روشن کردن اغلب مجاز نیست و ترقه هم هیچ‌وقت برای بچهی کوچک مناسب نیست. این‌جا رسم‌ها را آورده‌ایم و راه‌های آرام‌تری که خانوادهها آن شب را با آن‌ها نگه میدارند. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.
Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.
چهارشنبهسوری چیست و کِی است
چون در فارسی شبِ پیش از هر روز را به نامِ همان روز می‌خوانند، «شبِ چهارشنبه» یعنی سهشنبه شب؛ پس چهارشنبهسوری همیشه سه‌شنبه‌شبِ آخرِ سال، اواخرِ اسفند و چند روز پیش از نوروز است. در سالِ ۲۰۲۷ این شب سهشنبه ۱۶ مارس می‌شود. بعضی منابع میگویند «شبِ آخرین چهارشنبهی سال» و بعضی «آخرین سهشنبهشب»؛ هر دو یک شب‌اند.
بیشترِ منابعی که خواندیم میگویند این جشن از اسلام در ایران قدیمی‌تر است، آتشش نشانه‌ی پاک‌کردنِ سالِ کهنه پیش از سالِ نوست، و کسی سندِ دقیقی از آغازش ندارد. چند منبع آن را به روزهای آخرِ سال ربط می‌دهند که در قدیم یادِ درگذشتگان بود. بعضی هم قصه‌های دیگری تعریف می‌کنند. به بچه همین را بگویید بس است: «یک راهِ خیلی قدیمی برای خداحافظی با زمستان».
آتش و جمله‌ای که موقعِ پریدن میگویند
غروب آتشِ کوچکی، یا چند آتشِ کوچک پشتِ هم، روشن می‌کنند و هر کس می‌دود و از رویش می‌پرد و می‌گوید:
زردیِ من از تو، سرخیِ تو از من
خیلی از خانوادهها دو نیمه را برعکس میگویند، اول سرخی؛ هر دو ترتیب در منابع آمده. برای بچهی کوچک می‌شود این‌طور گفت: کسی که حالش خوب نیست رنگش زرد می‌شود و کسی که سالم است لُپ‌هایش سرخ است. زردی‌مان را به آتش می‌دهیم و سرخی‌اش را می‌گیریم.
قاشق، آجیل و یک کلمه‌ی خوب
- قاشقزنی. بچهها و جوانها، اغلب ناشناس، درِ خانهی همسایه میروند و با قاشق به کاسه میزنند. همسایه کاسه را با آجیل، شیرینی یا چند سکه پر میکند. این رسم را دور از ایران راحت می‌شود نگه داشت.
- آجیلِ مشکلگشا. مخلوطی از مغز و تخمه و میوهی خشک که آن شب میخورند و باور دارند گره از کار باز میکند و آرزو را برآورده میکند. دستورِ واحدی ندارد، پس هر آجیلی که شما می‌خرید همان درست است.
- فال‌گوش. کسی که آرزویی دارد سرِ کوچه یا پشتِ در آرام می‌ایستد و اولین حرفی را که می‌شنود جوابِ آرزویش می‌گیرد: حرفِ خوب، نشانه‌ی خوب. منابع آن را بیشتر رسمِ قدیم می‌دانند.
- کوزه‌شکنی. کوزه‌ی کهنه‌ای را از پشتِ بام می‌اندازند که بدیِ سال با آن بشکند. این بیشتر مالِ قصه‌ی آن شب است تا خانه‌ای که بچهی کوچک دارد.
برگزاریِ بیخطر دور از ایران، با بچهی کوچک
در ایران آن شب پرسروصداست و همان منابعی که رسم‌ها را نوشته‌اند از کوچه‌های پر از ترقه و آتش‌بازی هم میگویند. دور از ایران آتشِ باز اغلب محدود است، و بچهی سه ساله برای فهمیدنِ این جشن نه آتش لازم دارد نه صدا. خانوادهها آرام‌تر برگزارش می‌کنند:
- شمع به جای آتش. یک ردیف شمعِ وارمر در سینی، یا برای کوچک‌ترها شمعِ باتریدار. بچه از روی شمع‌های باتریدار، یا از روی یک روبانِ قرمز روی زمین، رد می‌شود و جمله را می‌گوید. اگر بزرگ‌ترها آتشِ کوچکِ واقعی روشن می‌کنند، اول قانونِ محل را ببینید، آتش را در ظرفِ مخصوص و بیرون از خانه نگه دارید و بچهها از فاصله تماشا کنند.
- ترقه نه. ترقه امروز بخشی از سروصدای آن شب در ایران است و جایش کنارِ بچهی کوچک نیست.
- قاشقزنی در خانه. بچه پشتِ درِ اتاق‌ها، یا درِ همسایه‌ای که از قبل خبر دارد، با قاشق به کاسه می‌زند و یک مشت آجیل می‌گیرد.
- یک کاسه آجیل و یک آرزو برای هر کس. آرام‌ترین بخشِ شب، و همان که بچهی کوچک یادش می‌ماند.
- جمله را فارسی بگویید. «زردیِ من از تو، سرخیِ تو از من» آن‌قدر کوتاه است که بچهی دو ساله آخرش را خودش بگوید. اگر مادربزرگ و پدربزرگ دورند، در تماسِ تصویری بگویند و بچه از روی شمع‌ها رد شود.
آن شب برای قصه هم شبِ خوبی است. در Azizan مادربزرگ یا پدربزرگ قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند و بچه فارسیِ این روزها را با صدای آشنا می‌شنود. برای بعدش ببینید: هفت‌سین برای بچهها و نوروز برای بچهها.
بیشتر بخوانید
پرسش‌ها
چهارشنبهسوری کِی است؟
سهشنبهشب، شبِ آخرین چهارشنبهی سال، اواخرِ اسفند و چند روز پیش از نوروز. در سالِ ۲۰۲۷ سهشنبه ۱۶ مارس است.
موقعِ پریدن از روی آتش چه میگویند؟
«زردیِ من از تو، سرخیِ تو از من». خیلیها دو نیمه را برعکس میگویند. یعنی آتش خستگی و بیماریِ سالِ کهنه را بگیرد و گرما و سلامتی پس بدهد.
قاشقزنی چیست؟
بچهها و جوانها آن شب، اغلب ناشناس، درِ خانهی همسایه میروند و با قاشق به کاسه میزنند؛ همسایه کاسه را با آجیل، شیرینی یا سکه پر میکند.
آجیلِ مشکلگشا چیست؟
مخلوطِ مغز و تخمه و میوهی خشک که شبِ چهارشنبهسوری میخورند و باور دارند گره از کار باز میکند. دستورِ واحدی ندارد.
چهارشنبهسوری برای بچهی کوچک بیخطر است؟
آتشِ سنتی و ترقهای که در ایران رایج است کارِ بچهی نوپا نیست. خیلی از خانوادهها دور از ایران شمعِ وارمر یا باتریدار میگذارند، ترقه را کنار میگذارند، پیش از هر آتشی در فضای باز قانونِ محل را میبینند، و قاشقزنی و آجیل و جمله را نگه میدارند.
باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوانبهروزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard
وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم
azizan همین حالا توی مرورگرت کار میکند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی