Azizan
یلدا و کریسمس در یک خانه: دسامبرِ یک خانواده‌ی ایرانی
یلدا و کریسمس در دسامبر چند روز با هم فاصله دارند و خیلی از خانوادههای ایرانیِ خارج از ایران هر دو را نگه میدارند: یلدا شبِ بلندِ خودِ خانواده است، شبِ انقلابِ زمستانی حدودِ ۲۰ یا ۲۱ دسامبر، با انار و هندوانه و آجیل، شعر و قصهی بزرگترها؛ کریسمس جشنی است که مدرسه و مغازه‌ها و همسایه‌ها از قبل گرفته‌اند. این دو جشنِ متفاوت‌اند، نه یک جشن به دو زبان، و بچه می‌تواند هر دو را داشته باشد بی‌آن‌که یکی کوچک شود. این‌جا یلدا را در یک پاراگراف آورده‌ایم، چند راهِ ساده برای این‌که یلدا در ماهی که رنگِ کریسمس دارد جای خودش را داشته باشد، جمله‌هایی که بچه وقتی هم‌کلاسی‌اش می‌پرسد می‌تواند بگوید، و یک جدولِ کوتاه از کلمه‌های زمستان و تعطیلات. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصهی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.
Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانوادههای مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.
یلدا در یک پاراگراف
شب یلدا یا شب چله بلندترین شبِ سال است: آخرین شبِ پاییز، شبِ انقلابِ زمستانی، معمولاً ۲۰ یا ۲۱ دسامبر. خانوادهها خانه‌ی بزرگترها جمع می‌شوند و تا دیروقت با هم بیدار می‌مانند. روی سفره چراغ یا شمع هست و میوه‌ی قرمز، بیشتر از همه انار و هندوانه، کنارِ آجیل و خشکبار و شیرینی. شعر می‌خوانند، بیشتر از همه حافظ، و بزرگترها قصه می‌گویند؛ بازی و ساز هم هست و هدیه‌های کوچک برای بچه‌ها. یونسکو در سالِ ۲۰۲۲ «یلدا/چله» را با پرونده‌ی مشترکِ ایران و افغانستان در فهرستِ میراثِ فرهنگیِ ناملموسِ بشری ثبت کرد. برای این‌که یلدا را چطور برای بچه‌ی کوچک بگویید و سفرهی ساده‌ای بچینید، صفحه‌ی شب یلدا برای بچه‌ها را ببینید؛ برای فالِ حافظ، فالِ حافظ برای بچه‌ها.
دو جشن، با چند روز فاصله
چون این دو خیلی به هم نزدیک‌اند، بچه‌ها زیاد می‌پرسند یلدا «کریسمسِ ایرانی» است یا نه. جوابِ مهربان این است که نه: دو چیزِ جدا هستند که فقط فصلشان یکی است. یلدا شبی فرهنگی است که به انقلابِ زمستانی بسته است، به برگشتن از بلندترین شب به سمتِ روزهای بلندتر، و خانوادههای ایرانی با هر پیشینهای نگهش میدارند. کریسمس جشنی مسیحی است که خیلی از خانوادهها در غرب به شکلِ فرهنگی هم میگیرند، با درخت و هدیه و تعطیلیِ مدرسه.
شاید برای بچه جالب باشد بداند که ایران هم کریسمسِ خودش را دارد. ارمنی‌ها و آشوریهای مسیحیِ ایران کریسمس را جشن میگیرند: ارمنیهای ایران که بیشترشان پیروِ کلیسای حواریونِ ارمنیاند کریسمس را ۶ ژانویه میگیرند و آشوری‌ها ۲۵ دسامبر. پس «ایرانیها و کریسمس» یک داستان نیست، و بچه‌ای که ریشه‌ی ارمنی یا آشوری دارد ممکن است با یلدا و یک کریسمسِ ژانویه‌ای بزرگ شود.
شاید این را هم شنیده باشید که کریسمس «از یلدا آمده». ما این حرف را در منبعی که بشود به آن اعتماد کرد پیدا نکردیم، پس کنارش می‌گذاریم. چیزی که هر دو جشن واقعاً مشترک دارند را راحت میشود به بچه گفت: زمستان، نور در تاریکی، و خانواده دورِ یک سفره.
هر دو را نگه داریم، بی‌آن‌که یکی آن یکی را بخورد
جایی که زندگی می‌کنید کریسمس به کمک احتیاج ندارد: از نوامبر در ویترینِ همه‌ی مغازه‌هاست. یلدا کمی مراقبت میخواهد، وگرنه بی‌صدا تبدیل میشود به «شبِ قبل از تعطیلاتِ کریسمس». چند کاری که خانوادهها میکنند:
- برای یلدا یک شبِ جدا بگذارید. معمولاً درست قبل یا همان وقتی می‌افتد که مدرسه تعطیل میشود. نگهش دارید برای شبِ خانواده، نه قاطیِ مهمانیِ کریسمس: سفرهی یلدا، قصهی بزرگترها، یک شعر، و بچه‌ای که کمی دیرتر از همیشه بیدار است.
- بگذارید انار رنگِ یلدا باشد. یک کاسه انار کنارِ در، یک انارِ دونیم‌شده روی سفره، یک انار روی کارتی که بچه خودش می‌کشد. بچه‌ها رنگ و مزه‌ی یک جشن را خیلی زودتر از تاریخش یادشان می‌ماند.
- آن شب یک قصهی فارسی بگویید. دلِ یلدا قصه‌گفتنِ بزرگترها برای کوچک‌ترهاست. یک قصه به فارسی، اگر بشود از زبانِ مادربزرگ یا پدربزرگ، همان بخشی است که از همه سخت‌تر خریده میشود و از همه راحت‌تر از دست می‌رود.
- دوست‌ها را به یلدا دعوت کنید. وقتی هم‌کلاسی‌ها یا همسایه‌ها برای دانه‌ی انار و هندوانه بیایند، یلدا از «یک کارِ عجیبِ ما» تبدیل میشود به چیزی که بچه با افتخار میزبانش است. دوستانی که شما را برای کریسمس دعوت میکنند معمولاً از دعوتِ متقابل خوشحال می‌شوند.
- کریسمسی را که انتخاب می‌کنید به فارسی هم بگیرید. اگر در خانه درخت یا هدیه دارید، کلمه‌ها می‌توانند فارسی بمانند: درخت کاج، کادو، بابانوئل. جشنی که مالِ فرهنگِ بیرون است را هم میشود در خانه به زبانِ خانه گفت.
وقتی بچه در مدرسه یلدا را توضیح می‌دهد
دیر یا زود معلم می‌پرسد خانواده‌تان در دسامبر چه می‌کند، یا دوستی می‌پرسد چرا بچه‌تان دیشب دیر خوابیده. چند جمله‌ی کوتاه به او بدهید که خودش بتواند بگوید (این‌جا فارسی‌اش را آورده‌ایم؛ در مدرسه به زبانِ همان‌جا می‌گوید):
- «یلدا بلندترین شبِ ساله. با خانواده‌مون تا دیروقت بیدار می‌مونیم.»
- «انار و هندونه می‌خوریم. قرمزن، مثلِ خورشید.»
- «مامان‌بزرگ یا بابابزرگم قصه می‌گه و شعر می‌خونیم.»
- «بعد از یلدا روزها بلندتر می‌شن.»
اگر مدرسه استقبال کند، یک کاسه دانه‌ی انار برای کلاس یا خواندنِ کوتاهِ قصهی یلدا بچه‌تان را آدمی می‌کند که چیزی می‌داند که بقیه نمی‌دانند. همین افتخارِ کوچک برای دلبستگیِ بچه به زبانِ خانه خیلی می‌ارزد.
کلمه‌های زمستان و تعطیلات به فارسی
| فارسی | انگلیسی | تلفظ | نکته |
|---|---|---|---|
| شب یلدا | Yalda Night | shab-e yaldâ | به آن شب چله هم می‌گویند. |
| یلدا مبارک | Happy Yalda | yaldâ mobârak | تبریکِ همیشگیِ آن شب. |
| انار | pomegranate | anâr | — |
| هندونه | watermelon | hendune | نوشتاری: هندوانه. |
| آجیل | mixed nuts | âjil | مغز و تخمه‌ی بوداده، اغلب با خشکبار. |
| زمستون | winter | zemestun | نوشتاری: زمستان. |
| برف | snow | barf | — |
| آدم‌برفی | snowman | âdam-barfi | — |
| شمع | candle | sham' | — |
| کریسمس | Christmas | kerismas | از انگلیسی آمده. |
| کریسمس مبارک | Merry Christmas | kerismas mobârak | همان «مبارکِ» یلدا مبارک. |
| بابانوئل | Santa Claus | bâbâ no'el | جدا هم نوشته میشود: بابا نوئل. |
| درخت کاج | Christmas tree | derakht-e kâj | درخت کریسمس هم می‌گویند. |
| هدیه / کادو | present, gift | hadye / kâdo | کادو روزمره‌تر است؛ هدیه کمی رسمی‌تر. |
| تعطیلات | holidays | ta'tilât | «تعطیلات مبارک» یعنی Happy holidays. |
| سال نو مبارک | Happy New Year | sâl-e no mobârak | سال + نو. |
تلفظ‌ها تقریبی‌اند و لهجه‌ها فرق دارند؛ از فامیل بپرسید خودشان چطور می‌گویند. شکل‌های بالا همان شکلِ روزمره‌ی گفتاری‌اند؛ در نوشته هندوانه و زمستان می‌بینید. برای این‌که بچه چقدر باید فارسی بشنود تا این کلمه‌ها در ذهنش بمانند، بچه چقدر باید فارسی بشنود را ببینید.
اگر این دسامبر کمی آرام‌تر است
برای خانواده‌هایی که فامیلشان در ایران است، بعضی دسامبرها سبک‌ترند و بعضی سنگین‌تر، و امسال شاید برای خیلی‌ها آرام‌تر باشد. اشکالی ندارد. یلدا هیچ‌وقت مهمانیِ بزرگ لازم نداشته؛ وسطش یک خانواده است، یک شبِ بلند و یک قصه که بزرگ‌تری برای کوچک‌تری می‌گوید. یک سفرهی کوچک، یک انارِ دونیم‌شده و یک تماسِ تلفنی خودش یلداست.
اگر مادربزرگ یا پدربزرگ نمی‌توانند سرِ سفره باشند، صدایشان هنوز می‌تواند باشد. در Azizan مادربزرگ یا پدربزرگی که دور است می‌تواند چند روز قبل از یلدا قصهی یلدا را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو بخواند، و بچه آن شب با انارِ جلویش تماشایش کند؛ ضبط روی قفسه‌ی بچه می‌ماند برای یلدای سالِ بعد هم. برای مادربزرگ و پدربزرگ‌هایی که دورند، این صفحه را هم ببینید.
بیشتر بخوانید
پرسش‌ها
یلدا همان کریسمسِ ایرانی است؟
نه. این دو در دسامبر چند روز با هم فاصله دارند و حالوهوای زمستانیِ مشترکی دارند، مثلِ نور و سفره و خانواده، ولی دو جشنِ جدا هستند. یلدا جشنی فرهنگی برای بلندترین شبِ سال، یعنی انقلابِ زمستانی، است که خانوادههای ایرانی و افغان با هر پیشینهای نگهش میدارند. کریسمس جشنی مسیحی است که خیلی از خانوادهها در غرب به شکلِ فرهنگی هم میگیرند.
شب یلدا کی است؟
شبِ انقلابِ زمستانی، آخرین شبِ پاییز در تقویمِ ایرانی، معمولاً ۲۰ یا ۲۱ دسامبر. خانوادهها آن شب دورِ هم جمع می‌شوند و تا دیروقت بیدار می‌مانند.
ایرانیها کریسمس را جشن میگیرند؟
مسیحیانِ ایران بله. ارمنیهای ایران که بیشترشان پیروِ کلیسای حواریونِ ارمنیاند کریسمس را ۶ ژانویه جشن میگیرند و آشوریهای مسیحیِ ایران ۲۵ دسامبر. خیلی از خانوادههای ایرانیِ خارج از ایران هم کریسمس را کنارِ یلدا به شکلِ فرهنگی میگیرند.
«Merry Christmas» به فارسی چه میشود؟
کریسمس مبارک (kerismas mobârak). همین «مبارک» را در یلدا مبارک و سال نو مبارک هم می‌گوییم.
میشود در یک خانه هم درختِ کریسمس داشت هم سفرهی یلدا؟
خیلی از خانوادهها همین کار را میکنند. فقط هر کدام وقتِ خودش را لازم دارد: یلدا در شبِ خودش با انار و بزرگترها و یک قصهی فارسی، و کریسمس همانطور که خانواده میخواهد. دربارهی درخت و کادو هم میشود فارسی حرف زد تا هر دو جشن به زبانِ خانه بگذرند.
باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوانبهروزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard
وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم
azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی