Azizan

کلمه‌های دری برای بچه‌ها: کلمه‌هایی که خانواده‌های افغان جور دیگه می‌گن

دری و فارسیِ ایران یه زبونن. دستورشون یکیه، بیشترِ کلمه‌هاشون یکیه، و یه مادربزرگِ افغان با یه مادربزرگِ ایرانی راحت با هم حرف می‌زنن. چیزی که فرق می‌کنه لهجه‌ست و یه دسته کلمه‌ی روزمره، که خیلی‌هاش همون کلمه‌هاییه که بچه‌ی کوچیک اول از همه می‌شنوه. تو دری به مادربزرگ می‌گن «مادرکلان»، به سیب‌زمینی «کچالو»، به صندلی «چوکی»، به ماشین «موتر»، و به جای مرسی «تشکر». این پایین ۲۸ تا از این جفت‌ها رو تو سه تا جدول آوردیم: خانواده، غذا و خونه، و جمله‌ها و کلمه‌های روزمره. بچه‌ای که برای یه چیز دو تا اسم بلده چیزی از دست نداده؛ فقط می‌تونه حرفِ دو طرفِ فامیل رو بفهمه. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.

Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.

یه زبون، دو جور کلمه‌ی روزمره

دری اسمیه که تو افغانستان برای فارسیِ اون‌جا به کار می‌ره، و فارسیِ ایران همونیه که بیشترِ ما بهش می‌گیم فارسی. یه زبونن با بیشتر از یه معیارِ ملی، یه کم مثلِ انگلیسیِ بریتانیا و آمریکا. نوشته‌ی دری و نوشته‌ی فارسیِ ایران خیلی به هم نزدیکن. تو حرف‌زدن فرقشون بیشتره، از دو جهت: تلفظ، و یه دسته کلمه‌ی روزمره برای خانواده، غذا، خونه و احوال‌پرسی. این کلمه‌ها درست همونایی‌ان که بچه‌ی نوپا اول یاد می‌گیره، برای همینه که پدر و مادرها زود متوجهشون می‌شن.

دری زبانِ رسمی هم هست. قانونِ اساسیِ سالِ ۲۰۰۴ افغانستان پشتو و دری رو دو زبانِ رسمیِ کشور اسم برده. بعضی بچه‌ها از یه طرفِ فامیل دری می‌شنون و از طرفِ دیگه فارسیِ ایران. برای این‌که فارسی و دری و تاجیکی دقیقاً چی‌ان، ببینید: فارسی، دری و تاجیکی.

یه نکته درباره‌ی تلفظ: دری با همین الفبای فارسی نوشته می‌شه، ولی بعضی کلمه‌ها رو جورِ دیگه می‌خونن. مثلاً تو کابل «پدر» رو «پَدَر» می‌گن، نه «پِدَر»، و آخرِ «خاله» و «عمه» رو «ـَه» می‌گن، نه «ـِه».

کلمه‌های خانواده تو دری و فارسیِ ایران

کلمه‌های خانواده از همه مهم‌ترن، چون بچه با همین‌ها کسایی رو صدا می‌کنه که دوستش دارن. بعضی‌هاش تو هر دو یکیه. بعضی‌هاش کلاً فرق داره، و دو تاش هم آدم رو اشتباه می‌ندازن.

«کلان» یعنی بزرگ یا پیر، پس «مادرکلان» همون «مادربزرگ» خودمونه. دو تا کلمه تو خانواده‌هایی که یه طرفشون افغانه و یه طرفشون ایرانی بیشتر آدم رو اشتباه می‌ندازن. اولیش «ماما»ست: تو دری یعنی برادرِ مادر، یعنی دایی. به گوشِ ما شبیهِ «مامان» می‌آد، و تو فارسیِ ایران به قابله هم ماما می‌گن. بچه‌ای که به داییِ افغانش می‌گه «ماما»، درست همون چیزی رو می‌گه که باید بگه.

اون یکی «بچه»‌ست. ما به هر بچه‌ای می‌گیم بچه. تو حرف‌زدنِ کابلی «بچه» بیشتر یعنی پسر، هرچند گاهی به معنیِ بچه هم هست. به بچه‌ی کوچیک «طفل» هم می‌گن، و وقتی منظور بچه‌های خودِ آدمه «اولاد». برای کلمه‌های خانواده تو فارسیِ ایران ببینید: کلمه‌های خانواده به فارسی.

کلمه‌های غذا و خونه

آشپزخونه جاییه که فرق‌ها بیشتر می‌شه. چند تا از کلمه‌های دری از راهِ هند یا انگلیسی اومدن، جایی که فارسیِ ایران یه کلمه‌ی فرانسوی گرفته یا خودش یکی ساخته.

گوجه‌فرنگی برای توضیح‌دادن به بچه خیلی بامزه‌ست. «بانجان» یعنی بادمجون و «رومی» یعنی مالِ روم، پس تو دری گوجه‌فرنگی می‌شه «بادمجونِ رومی». اسمِ ما هم، گوجه‌فرنگی، یعنی «آلوی فرنگی». هر دو اسم این میوه‌ی قرمزِ تازه رو به یه چیزِ آشنا تشبیه کردن. بعضی کلمه‌ها هم تو هر دو هست: «لباس» تو دری هم به کار می‌ره، مخصوصاً تو نوشته. برای کلمه‌های غذا تو فارسیِ ایران ببینید: کلمه‌های غذا به فارسی.

جمله‌ها و کلمه‌های روزمره

این‌ها کلمه‌های احوال‌پرسی‌ان، و همونایی که مادربزرگ و پدربزرگ روزی چند بار می‌گن: چطوری، حالا، خیلی، بزرگ، کوچیک، قشنگ.

بیشترِ این‌ها یه کلمه‌ان با یه شکلِ دیگه، نه دو تا کلمه‌ی جدا. دری «است» رو نگه می‌داره، جایی که ما تو حرف‌زدن حذفش می‌کنیم، پس «خوب استی؟» و «خوبی؟» یه سؤالن. «بسیار» تو فارسیِ ایران هم درسته، فقط رسمی‌تره. صداها هم یه کم جابه‌جا می‌شن: تو کابل خیلی وقت‌ها به آب می‌گن «آو».

خانواده‌های افغان و ایرانی: هر دو کلمه رو نگه دارید

تو خانواده‌ای که یه طرفش افغانه و یه طرفش ایرانی، بچه ممکنه از یه مادربزرگ «کچالو» بشنوه و از اون یکی «سیب‌زمینی»، شاید تو یه هفته. بعضی پدر و مادرها نگرانن که بچه گیج بشه. ولی این خیلی شبیهِ کاریه که بچه‌های دوزبونه هر روز می‌کنن. بچه‌ای که «potato» و «سیب‌زمینی» رو بلده، «کچالو» رو هم یاد می‌گیره. این‌که بدونه یه چیز می‌تونه دو تا اسم داشته باشه، و کدوم مادربزرگ کدوم رو می‌گه، یه مهارته، نه قاطی‌شدن.

چند تا کار که کمک می‌کنه:

• بذارید هر کدوم از مادربزرگ و پدربزرگ‌ها همون‌جوری حرف بزنن که حرف می‌زنن. پدرکلانِ دری‌زبون لازم نیست به‌خاطرِ بچه کلمه‌های ایرانی بگه، برعکسش هم همین‌طور.
• وقتی پیش اومد، هر دو رو بگید: «مادرکلان می‌گه کچالو، مامان‌بزرگ می‌گه سیب‌زمینی.» بچه‌ها از جمع‌کردنِ این جفت‌ها خوششون می‌آد.
• از کلمه‌های اشتباه‌انداز، مخصوصاً «ماما» و «بچه»، یه بازی بسازید که کسی خجالت نکشه.
• اگه بچه کلمه‌ی «اون یکی» طرف رو گفت، درستش نکنید. هر دوش فارسیِ درسته.

مهم اینه که بچه بتونه با همه‌ی کسایی که دوستش دارن حرف بزنه. یه مادرکلانِ دری‌زبون می‌تونه یه کتابِ قصه‌ی فارسی رو با لهجه و کلمه‌های خودش بلند بخونه، و همین صداییه که بچه یادش می‌مونه. مثلاً تو Azizan می‌تونه از هر جا که زندگی می‌کنه یه قصه رو صفحه‌به‌صفحه با صدای خودش ضبط کنه. برای این‌که کدوم گونه رو به بچه یاد بدیم، ببینید: فارسی، دری و تاجیکی.

بیشتر بخوانید

• فارسی، دری و تاجیکی: فرق چیست و بچه کدام را یاد بگیرد؟
• کلمه‌های خانواده به فارسی برای بچه‌ها
• کلمه‌های غذا به فارسی برای بچه‌ها

پرسش‌ها

دری همون فارسیه؟

آره، یه زبونن. دری اسمیه که تو افغانستان برای فارسیِ اون‌جا به کار می‌ره و فارسی معمولاً یعنی فارسیِ ایران. حرفِ همدیگه رو می‌فهمن. فرقشون بیشتر تو لهجه و یه دسته کلمه‌ی روزمره‌ست، مثلِ کچالو و سیب‌زمینی، یا چوکی و صندلی.

مادربزرگ و پدربزرگ به دری چی می‌شه؟

مادربزرگ «مادرکلان» و پدربزرگ «پدرکلان». «کلان» یعنی بزرگ یا پیر، پس همون مادربزرگ و پدربزرگِ خودمونه.

مرسی به دری چی می‌شه؟

«تشکر». تو فارسیِ ایران بیشتر مرسی یا ممنون می‌گیم. «چطوری؟» هم تو دری می‌شه «چطور استی؟» یا «خوب استی؟».

«ماما» تو دری یعنی چی؟

تو دری «ماما» یعنی برادرِ مادر، همونی که ما بهش می‌گیم دایی. به برادرِ پدر هم می‌گن «کاکا»، جایی که ما می‌گیم عمو.

بچه کلمه‌ی دری رو یاد بگیره یا کلمه‌ی ایرانی رو؟

اگه خانواده هر دو رو می‌گه، هر دو رو. کلمه‌های یه زبونن، و بچه‌ای که هر دو رو بلده با فامیلِ هر دو طرف راحت حرف می‌زنه. بذارید هر کدوم از مادربزرگ و پدربزرگ‌ها با کلمه‌های خودشون حرف بزنن، و هر وقت پیش اومد جفت‌ها رو اسم ببرید.

باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوان

به‌روزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard

وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم

azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی

ایمیلت خبرم کن