Azizan

مولانا برای بچه‌ها: ۱۰ بیتِ کوتاه با معنیِ ساده

مولانا، که انگلیسی‌زبون‌ها بهش Rumi می‌گن، شاعری بود که حدودِ ۸۰۰ سال پیش به فارسی شعر گفت. این‌جا ده بیتِ کوتاه از مثنوی آوردیم، با متنِ اصلیِ فارسی، تلفظ به حروفِ لاتین، معنیِ ساده به فارسی و انگلیسی، یه جمله برای بچه، و دفتری که بیت ازش اومده. بیت‌هایی رو انتخاب کردیم که یه تصویرِ روشن توشون هست: یه نی، صدای برگشتنِ پژواک تو کوه، یه فیل تو اتاقِ تاریک، یه چاه. یکی‌ش رو بلند بخونید، درباره‌ی تصویرش حرف بزنید، و همون‌جا ولش کنید. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.

Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.

مولانا کی بود؟

مولانا شاعری بود که حدودِ ۸۰۰ سال پیش زندگی می‌کرد و به فارسی شعر می‌گفت. سالِ ۱۲۰۷ میلادی تو منطقه‌ی بلخ به دنیا اومد، که امروز تو افغانستانه. وقتی بچه بود، خانواده‌ش یه سفرِ خیلی طولانی به سمتِ غرب کردن و آخرش تو قونیه موندن، شهری که امروز تو ترکیه‌ست. اون موقع دیگه جوون شده بود، و اون‌جا مثلِ پدرش معلم شد. دو تا کتابِ بزرگِ شعر نوشت: مثنوی، شش دفترِ پر از قصه، و دیوانِ شمس، که اسمش رو از دوستِ نزدیکش، شمسِ تبریزی، گرفته. سالِ ۱۲۷۳ میلادی تو قونیه از دنیا رفت.

به انگلیسی بهش Rumi می‌گن. ما بیشتر می‌گیم مولانا یا مولوی. اگه بچه تو مدرسه اسمِ Rumi رو شنید، همین شاعره.

خیلی از «جمله‌های مولانا» تو اینترنت مالِ مولانا نیست

خیلی از جمله‌هایی که تو اینترنت به اسمِ مولانا دست‌به‌دست می‌شه، اصلاً تو شعرهاش نیست. بعضی‌شون بازنویسیِ آزادِ امروزی‌ان، و بعضی رو آدم‌های دیگه نوشتن و اسمِ اون رو روش گذاشتن. اگه می‌خواید بچه خودِ شعر رو بشنوه، این مهمه.

یه راهِ ساده برای امتحان: بیتِ واقعیِ مولانا یه جایی داره، مثلاً دفتر و شماره‌ی بیت تو مثنوی، یا شماره‌ی غزل تو دیوانِ شمس، و متنِ فارسی‌ش موجوده. جمله‌ای که نه اصلِ فارسی داره نه کتابی که بشه نشونش داد، تأییدنشده حسابش کنید. همه‌ی بیت‌های این صفحه با دفتر و شماره‌ی بیت اومدن.

۱۰ بیتِ کوتاه از مولانا برای بچه‌ها، با معنی

هر کدوم از این‌ها یه بیت از مثنویه. متنِ فارسی دقیقاً همونیه که تو شعر اومده. معنیِ انگلیسی رو خودمون ساده نوشتیم و از هیچ ترجمه‌ی چاپ‌شده‌ای برنداشتیم. شماره‌ی بیت‌ها مطابقِ چاپِ استانداردِ مثنویه.

1. بشنو این نی چون شکایت می‌کند
   از جدایی‌ها حکایت می‌کند

   beshnow in ney chon shekāyat mikonad / az jodāyi-hā hekāyat mikonad

   معنیِ ساده: به این نی گوش کن که چطور گله می‌کنه؛ داره قصه‌ی دوری رو تعریف می‌کنه. Hear this reed flute grumble and sigh; its song is all about being far apart.

   برای بچه: نی رو از نیزار بریدن، و صداش آوازِ دلتنگیِ خونه‌ست.

   از کجا: مثنوی، دفترِ اول، بیتِ ۱. اولین بیتِ کلِ مثنوی همینه. ممکنه به این شکل هم شنیده باشیدش: «بشنو از نی چون حکایت می‌کند / از جدایی‌ها شکایت می‌کند»؛ هر دو شکل معروفن.

2. هر کسی کو دور ماند از اصل خویش
   باز جوید روزگار وصل خویش

   har kasi ku dur mānd az asl-e khish / bāz juyad ruzgār-e vasl-e khish

   معنیِ ساده: هر کی از جایی که ازش اومده دور بیفته، دنبالِ روزیه که دوباره به هم برسن. Anyone who ends up far from where they began keeps looking for the day they will be together again.

   برای بچه: وقتی دور از مامان‌بزرگ و بابابزرگ زندگی می‌کنیم، همه‌ش منتظرِ روزی هستیم که دوباره ببینیمشون.

   از کجا: مثنوی، دفترِ اول، بیتِ ۴.

3. آرزو می‌خواه لیک اندازه خواه
   برنتابد کوه را یک برگ کاه

   ārezu mikhāh lik andāze khāh / bar-natābad kuh rā yek barg-e kāh

   معنیِ ساده: آرزو بکن، ولی به اندازه؛ یه پرِ کاه نمی‌تونه یه کوه رو نگه داره. Wish all you like, but keep the wish to a size you can carry; a single straw can't bear the weight of a mountain.

   برای بچه: یه تیکه کاهِ کوچولو نمی‌تونه یه کوهِ گنده رو رو کولش ببره.

   از کجا: مثنوی، دفترِ اول، بیتِ ۱۴۰.

4. این جهان کوه است و فعل ما ندا
   سوی ما آید نداها را صدا

   in jahān kuh ast o fe'l-e mā nedā / su-ye mā āyad nedā-hā rā sedā

   معنیِ ساده: این دنیا یه کوهه و کارهای ما یه صدا زدن؛ صداها پژواک می‌شن و برمی‌گردن سمتِ خودمون. Think of the world as a mountain and everything we do as a shout; whatever we shout, the mountain sends back to us.

   برای بچه: رو به کوه داد بزنی «سلام»، «سلام» برمی‌گرده، کارهایی که می‌کنیم هم همین‌جوری برمی‌گردن پیشِ خودمون.

   از کجا: مثنوی، دفترِ اول، بیتِ ۲۱۵.

5. پس زبان محرمی خود دیگرست
   همدلی از همزبانی بهترست

   pas zabān-e mahrami khod digar ast / hamdeli az hamzabāni behtar ast

   معنیِ ساده: زبونِ آدم‌هایی که با هم صمیمی‌ان یه چیزِ دیگه‌ست؛ هم‌دل بودن از هم‌زبون بودن بهتره. So friends who truly understand each other have a language of their own; feeling the same matters more than speaking the same words.

   برای بچه: این‌که بدونی دوستت چه حسی داره، از این‌که کلمه‌هاتون یکی باشه هم بهتره.

   از کجا: مثنوی، دفترِ اول، بیتِ ۱۲۰۷.

6. از محبت تلخ‌ها شیرین شود
   از محبت مس‌ها زرین شود

   az mohabbat talkh-hā shirin shavad / az mohabbat mes-hā zarrin shavad

   معنیِ ساده: با محبت، چیزهای تلخ شیرین می‌شن؛ با محبت، مس طلا می‌شه. Love makes what tastes bitter taste sweet, and love turns plain copper into gold.

   برای بچه: وقتی کسی که دوستش داری یه چیزی بهت بده، حتی خربزه‌ی تلخ هم شیرین می‌شه.

   از کجا: مثنوی، دفترِ دوم، بیتِ ۱۵۲۹، تو قصه‌ی لقمان و خربزه‌ی تلخ.

7. پیل اندر خانهٔ تاریک بود
   عرضه را آورده بودندش هنود

   pil andar khāne-ye tārik bud / arze rā āvarde budandash honud

   معنیِ ساده: یه فیل تو یه خونه‌ی تاریک بود؛ هندی‌ها آورده بودنش که نشونش بدن. There was an elephant in a dark house; people from India had brought it there to show.

   برای بچه: تو تاریکی یکی دست زد به خرطومش، یکی به گوشش، یکی به پاش، و هر کدوم مطمئن بود کلِ فیل همون شکلیه. اگه یه شمع داشتن، همه‌شون همون یه فیل رو می‌دیدن.

   از کجا: مثنوی، دفترِ سوم، بیتِ ۱۲۵۹، اولِ قصه‌ی فیل در تاریکی.

8. هر کسی را بهر کاری ساختند
   میل آن را در دلش انداختند

   har kasi rā bahr-e kāri sākhtand / meyl-e ān rā dar delash andākhtand

   معنیِ ساده: هر کسی رو برای یه کاری ساختن، و میلِ همون کار رو تو دلش گذاشتن. Each person was made with some job in mind, and the love of that job was tucked into their heart.

   برای بچه: هر کسی یه کاری داره که براش ساخته شده، و کاری که دوست داری انجامش بدی یه نشونه‌ست.

   از کجا: مثنوی، دفترِ سوم، بیتِ ۱۶۱۸.

9. آب کم جو تشنگی آور به دست
   تا بجوشد آب از بالا و پست

   āb kam ju teshnegi āvar be dast / tā bejushad āb az bālā o past

   معنیِ ساده: کمتر دنبالِ آب بگرد، تشنه شو، تا آب از بالا و پایین بجوشه. Look less for water, become thirsty, and water will bubble up from above and below.

   برای بچه: بچه‌ی کوچولو دنبالِ شیر نمی‌گرده؛ گشنه‌ش می‌شه، گریه می‌کنه، و شیر میاد.

   از کجا: مثنوی، دفترِ سوم، بیتِ ۳۲۱۲.

10. چون ز چاهی می‌کنی هر روز خاک
    عاقبت اندر رسی در آب پاک

    chon ze chāhi mikani har ruz khāk / āqebat andar rasi dar āb-e pāk

    معنیِ ساده: اگه هر روز یه کم خاک از یه چاه بیرون بیاری، آخرش به آبِ پاک می‌رسی. Keep taking earth out of a well, a little every day, and one day you will strike clear water.

    برای بچه: هر روز یه کوچولو بکَن، یه روز به آب می‌رسی.

    از کجا: مثنوی، دفترِ سوم، بیتِ ۴۷۸۴.

یه بیتِ مولانا رو چطور با بچه شریک بشیم

برای هر روز یه بیت بسه. اونی رو انتخاب کنید که تصویرش برای سنِ بچه روشن‌تره: پژواک و فیل و پرِ کاه از حدودِ چهار سالگی خوب جواب می‌دن، نی و چاه یه کم بعدتر.

• دو بار، آروم، بلند بخونیدش. این بیت‌ها ریتمِ قوی‌ای دارن. بچه‌ها خیلی وقت‌ها اول آهنگش رو می‌گیرن، بعد کلمه‌هاش رو، و این اشکالی نداره.
• فقط درباره‌ی یه تصویر حرف بزنید. درباره‌ی خودِ چیزی که تو بیته بپرسید، نه معنی‌ش: «پژواک چه صدایی داره؟» «اگه فقط گوشِ فیل رو دست بزنی، فکر می‌کنی فیل چه شکلیه؟» بعد معنیِ بچه‌گونه‌ش رو با کلمه‌های خودتون بگید.
• تصویر رو واقعی کنید. تو راه‌پله دست بزنید که پژواک رو بشنوه. چشم‌ها رو ببندید و یه چیزی رو با دست حدس بزنید. یه ساقه‌ی علف بذارید کنارِ یه سنگ.
• دوباره برگردید سراغِ همون بیت. یه هفته تکرارش کنید تا تو ذهنش بمونه. خیلی از بچه‌ها بعد از چند بار خودشون مصراعِ دوم رو تموم می‌کنن.

بیت با صدایی که بچه می‌شناسه قشنگ‌تر شنیده می‌شه. مادربزرگ یا پدربزرگی که دوره، می‌تونه یه بیت و معنی‌ش رو روی ویدیو بخونه، مثلاً تو Azizan، و بچه هر وقت خواست دوباره بشنودش. برای شعرهای کوتاهِ کلاسیکِ دیگه، از فردوسی و سعدی و بقیه، ببینید: شعرِ کوتاه برای کودک. برای رسمِ فالِ حافظ تو یلدا: فال حافظ برای بچه‌ها.

بیشتر بخوانید

• شعرِ کوتاه برای کودک از شاعرانِ کلاسیک، با معنی
• فال حافظ برای بچه‌ها؛ رسمِ یلدا

پرسش‌ها

مولانا کی بود، به زبونِ ساده؟

مولانا، یا مولوی، که انگلیسی‌زبون‌ها بهش Rumi می‌گن، شاعری بود که حدودِ ۸۰۰ سال پیش به فارسی شعر می‌گفت. سالِ ۱۲۰۷ میلادی تو منطقه‌ی بلخ، تو افغانستانِ امروز، به دنیا اومد، با خانواده‌ش تو قونیه، تو ترکیه‌ی امروز، موند و سالِ ۱۲۷۳ همون‌جا از دنیا رفت. دو کتابِ معروفش مثنوی و دیوانِ شمسه.

شعرهای مولانا برای بچه‌ها مناسبه؟

خیلی از بیت‌های کوتاهش آره، مخصوصاً اون‌هایی که یه تصویرِ روشن دارن: نی، پژواک تو کوه، فیل تو تاریکی، چاه. خیلی از شعرهاش درباره‌ی فکرهای عمیقِ عرفانیه که بهتره بمونه برای بزرگ‌ترها، برای همین تک‌بیت انتخاب کنید، نه یه شعرِ کامل.

اولین بیتِ مثنوی چیه؟

«بشنو این نی چون شکایت می‌کند / از جدایی‌ها حکایت می‌کند»: به نی گوش کن که چطور گله می‌کنه و قصه‌ی دوری رو تعریف می‌کنه. یه شکلِ معروفِ دیگه‌ش هم هست: «بشنو از نی چون حکایت می‌کند / از جدایی‌ها شکایت می‌کند».

از کجا بفهمیم یه جمله واقعاً از مولاناست؟

دنبالِ متنِ اصلیِ فارسی و جایی که ازش اومده بگردید، مثلاً دفتر و شماره‌ی بیت تو مثنوی یا شماره‌ی غزل تو دیوانِ شمس. خیلی از جمله‌هایی که تو اینترنت می‌چرخه هیچ‌کدوم از این دو تا رو نداره، و بعضی‌شون رو آدم‌های دیگه به اسمِ اون نوشتن.

Rumi و مولانا یه نفرن؟

آره. به انگلیسی بهش Rumi می‌گن و به فارسی بیشتر مولانا یا مولوی. اگه بچه تو مدرسه یا کتابِ انگلیسی اسمِ Rumi رو دید، همین شاعره.

باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوان

به‌روزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard

وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم

azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی

ایمیلت خبرم کن