Azizan

طبیعی است که بچه‌ام فارسی و انگلیسی را در یک جمله قاطی می‌کند؟

بله. قاطی‌کردنِ فارسی و انگلیسی در یک جمله، همان که خانواده‌ها فینگلیش می‌گویند، بخشِ طبیعی و رایجِ بزرگ‌شدن با دو زبان است. گیجی نیست و نشانه‌ی مشکل هم نیست. نهادهای گفتاردرمانی، بیمارستان‌های کودکان و پژوهشگرانِ دوزبانگی همه این را رفتارِ معمولِ آدمِ دوزبانه می‌دانند. بزرگ‌سالانِ دوزبانه هم همین کار را می‌کنند. بچه بیشتر به دلیل‌های ساده قاطی می‌کند: کلمه را در یک زبان دارد و در آن یکی هنوز ندارد، یا کسانی که دورش‌اند قاطی می‌کنند. این باعثِ تأخیرِ زبانی نمی‌شود و خودش، هر چه واژگانِ هر زبان بیشتر شود، کم می‌شود. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.

Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.

بله، و اسم هم دارد: کُد-میکسینگ

کاری که بچه می‌کند اسم دارد. زبان‌شناسان به آن کُد-میکسینگ (یا کُد-سوئیچینگ) می‌گویند: به‌کاربردنِ دو زبان در یک گفت‌وگو، و اغلب در یک جمله. برای فارسی و انگلیسی، خانواده‌ها اسمِ خودشان را دارند: فینگلیش. بچه‌ای که می‌گوید مامان، my shoe رو بده میانِ دو زبان گم نشده. یک قالبِ فارسی دارد، مامان… رو بده، و کلمه‌ای را که زودتر به ذهنش می‌آید، my shoe، وسطِ آن گذاشته است.

همه‌ی منابعی که باز کردیم این را عادی می‌دانند. مرکزِ هَنِن در تورنتو، که در گفتاردرمانیِ کودک کار می‌کند، «قاطی‌کردن یعنی بچه گیج است» را جزوِ افسانه‌های دوزبانگی می‌آورد و کُد-میکسینگ را بخشِ طبیعیِ دوزبانه‌بودن می‌خواند. بیمارستانِ کودکانِ نِیشن‌واید می‌گوید به‌کاربردنِ دو زبان در یک جمله شکلِ طبیعیِ ارتباط برای بسیاری از دوزبانه‌هاست و قاطی‌کردنِ دو زبان بد نیست. یک مرورِ پژوهشیِ پرارجاع از کریستا بایرز-هاینلاین و کِیسی لو-ویلیامز هم همین را می‌گوید: کُد-میکسینگ بخشِ طبیعیِ رشدِ دوزبانه است و به‌جای نشانه‌ی گیجی، بهتر است آن را انتخابِ «کم‌دردسرترین راه» از سوی بچه دید. مرورِ اِلِنا نیکولادیس و فرد ژِنِسی در نشریه‌ی گفتاردرمانی و شنوایی‌شناسیِ کانادا هم همین را ساده می‌گوید: کُد-میکسینگِ بچه‌های دوزبانه طبیعی است و نمی‌شود نشانه‌ی قاطی‌شدنِ دو زبان در ذهنِ بچه دانستش، و قاطی‌کردن شکلِ رایجِ ارتباط میانِ دوزبانه‌هاست، از جمله بزرگ‌سالان.

پس پاسخِ کوتاه همان است که هر پدر و مادری امیدش را دارد: بچه‌ی شما دو زبان دارد، نه نصفِ هر کدام. برای این‌که این موضوع با نگرانیِ دیر حرف‌زدن چه ربطی دارد، ببینید: آیا فارسیِ خانه انگلیسیِ بچه را عقب می‌اندازد.

چرا بچه قاطی می‌کند

بچه تصادفی قاطی نمی‌کند و درباره‌ی این‌که کدام کلمه مالِ کدام زبان است گیج نیست. دلیل‌ها عملی‌اند.

هیچ‌کدامِ این‌ها مشکلی نیست که باید درست شود. نشانه‌ی این‌اند که بچه از هر چه دارد استفاده می‌کند تا منظورش را برساند.

این مهارت است، نه آشفتگی

پژوهشگرانی که از نزدیک به بچه‌های دوزبانه نگاه می‌کنند، همان‌جا که والدین نگرانِ هرج‌ومرج‌اند، نظم پیدا می‌کنند. بایرز-هاینلاین و لو-ویلیامز گزارش می‌کنند که کُد-میکسینگِ اولِ بچه‌ها از «قاعده‌های دستوری‌مانندِ قابلِ پیش‌بینی» پیروی می‌کند و حتی بچه‌ی دو ساله دو زبانش را بی‌حساب به کار نمی‌برد و مقدارِ قاطی‌کردن را با آدمِ مقابلش تنظیم می‌کند. یک مطالعه‌ی ۲۰۲۳ روی بچه‌های اسپانیایی-انگلیسی (یک مطالعه، و روی یک جفتِ زبانِ دیگر) قاطی‌کردنِ داخلِ جمله را رفتارِ معمولِ دوزبانه می‌خواند که «زیرکیِ زبانی» را نشان می‌دهد، و می‌گوید درآمیختنِ دو زبان در یک جمله بی‌آن‌که هیچ‌کدام بشکند، به گمانِ پژوهشگران تسلطِ ظریفی بر دستورِ هر دو زبان می‌خواهد. مرکزِ هَنِن جلوتر می‌رود و می‌گوید بسیاری از پژوهشگران کُد-میکسینگ را نشانه‌ی مهارتِ دوزبانه می‌دانند، نه کمبودِ آن.

این‌که بچه چقدر قاطی می‌کند از بچه‌ای به بچه‌ی دیگر بسیار فرق دارد. وقتی اِلِنا نیکولادیس نرخِ قاطی‌کردن را از چند مطالعه‌ی بچه‌های دوزبانه کنار هم گذاشت، سهمِ جمله‌هایی که در آن‌ها دو زبان قاطی می‌شد از هیچ تا نزدیکِ نیمی متغیر بود. بچه‌ای که تقریباً در هر جمله قاطی می‌کند و بچه‌ای که به‌ندرت قاطی می‌کند، هر دو می‌توانند کاملاً طبیعی باشند.

دو نکته‌ی صادقانه. اول، خودِ دوزبانگی تأخیرِ زبانی نمی‌آورد، که هم مرکزِ هَنِن و هم نِیشن‌واید می‌گویند؛ اما پژوهشگران محتاط‌اند و می‌گویند اثرهای درازمدتِ بزرگ‌شدن در فضایی پر از قاطی‌کردن هنوز کاملاً روشن نیست. به گفته‌ی بایرز-هاینلاین و لو-ویلیامز، در همین پرسشِ باریک «هنوز حکمِ قطعی‌ای نیست». دوم، قاطی‌کردن با بچه‌ای که فارسی را می‌فهمد ولی فقط انگلیسی جواب می‌دهد یکی نیست؛ آن الگوی دیگری است: بچه فارسی می‌فهمد ولی حرف نمی‌زند.

وقتی بچه قاطی می‌کند چه کنیم

لازم نیست قاطی‌کردن را تصحیح کنید، و قطع‌کردنِ بچه وسطِ جمله معمولاً نتیجه‌ی عکس می‌دهد: حرف‌زدن را به امتحان تبدیل می‌کند. کارهای نرم‌ترِ زیر فارسی را در اتاق نگه می‌دارند، بی‌فشار.

  1. کلمه‌ی کامل را الگو بدهید، نه سرزنش. وقتی بچه می‌گوید مامان، my shoe رو بده، به فارسی جواب بدهید و کلمه‌ی فارسی را طبیعی تویش بگذارید: آها، کفشت رو می‌خوای، بیا. بچه کفش را می‌شنود، بی‌آن‌که حس کند اشتباه کرده.
  2. به خاطرِ قاطی‌کردن فارسی را کنار نگذارید. هیچ‌کدام از منابعی که خواندیم نمی‌گوید خانه را انگلیسی کنید تا قاطی‌کردن قطع شود. برعکس: زبانِ خانه که قوی باشد، همان است که کلمه‌های فارسیِ غایب را به بچه می‌دهد.
  3. شکاف را پر کنید. بیشترِ قاطی‌کردنِ اول شکافِ واژگان است. هر چه بچه فارسیِ بیشتری برای چیزهایی که درباره‌شان حرف می‌زند بشنود، بیشتر کلمه‌ی فارسی همان است که اول می‌آید. قصه این کار را خوب می‌کند، چون کلمه‌هایی می‌آورد که روتینِ روزمره نمی‌آورد. در Azizan مادربزرگ یا پدر و مادر قصه‌ی مصورِ فارسی را روی ویدیو، صفحه‌به‌صفحه، ضبط می‌کنند تا بچه آن کلمه‌ها را با صدای آشنا ببیند؛ این به حرف‌زدن با بچه اضافه می‌شود، جایش را نمی‌گیرد.
  4. بگذارید جا بیفتد. هر چه واژگانِ هر زبان بیشتر شود، بچه کمتر برای پرکردنِ شکاف قاطی می‌کند و دو زبان را به‌مرور روشن‌تر از هم جدا می‌کند. بزرگ‌سالانِ دوزبانه‌ی مسلط هم وقتی با دوزبانه‌های دیگرند از رویِ انتخاب قاطی می‌کنند، که خودش نوعی تسلط است، نه شکستِ آن.

اگر به دلیلِ دیگری نگرانید، مثلاً بچه در هر دو زبان عقب به نظر می‌رسد، ارزشِ بررسی دارد؛ ببینید دوزبانگی و دیر حرف زدن، و برای تصویرِ درازمدتِ زنده‌نگه‌داشتنِ فارسی، دوزبانگی: پژوهش‌ها چه می‌گویند.

بیشتر بخوانید

پرسش‌ها

طبیعی است که بچه‌ام فارسی و انگلیسی را در یک جمله قاطی می‌کند؟

بله. قاطی‌کردنِ دو زبان داخلِ یک جمله کُد-میکسینگ نام دارد و نهادهای گفتاردرمانی، بیمارستان‌های کودکان و پژوهشگرانِ دوزبانگی همه آن را بخشِ طبیعی و رایجِ رشدِ دوزبانه می‌دانند. نشانه‌ی گیجی نیست. جمله‌ای مثلِ «مامان، my shoe رو بده» یعنی بچه از هر چه دارد استفاده می‌کند تا منظورش را برساند.

قاطی‌کردنِ زبان یعنی بچه گیج است؟

نه. بچه‌هایی که قاطی می‌کنند درباره‌ی این‌که کدام کلمه مالِ کدام زبان است گیج نیستند. معمولاً قاطی می‌کنند چون کلمه را در یک زبان دارند و در آن یکی هنوز ندارند، یا چون بزرگ‌ترهای دورشان قاطی می‌کنند. پژوهشگران می‌بینند قاطی‌کردنِ بچه‌ها از قاعده‌های دستوری‌مانند پیروی می‌کند و با آدمِ مقابل تنظیم می‌شود، که مهارت می‌خواهد، نه گیجی.

بزرگ‌سالانِ دوزبانه هم زبان‌ها را قاطی می‌کنند؟

بله. دوزبانه‌های بزرگ‌سالِ مسلط وقتی با دوزبانه‌های دیگر حرف می‌زنند قاطی می‌کنند، و پژوهشگران می‌گویند والدینِ دوزبانه هم زیاد قاطی می‌کنند، حتی والدینی که سعی می‌کنند هر کس یک زبان حرف بزند. خیلی از خانواده‌های فارسی‌زبانِ خارج از ایران فینگلیش حرف می‌زنند؛ بچه‌ای که قاطی می‌کند دارد شیوه‌ی واقعیِ حرف‌زدنِ خانواده را یاد می‌گیرد.

قاطی‌کردن باعثِ تأخیرِ گفتار می‌شود؟

خودِ دوزبانگی باعثِ تأخیر در گفتار یا زبان نمی‌شود، که نهادهای گفتاردرمانی و بیمارستان‌های کودکان روشن می‌گویند. قاطی‌کردن بخشِ رشدِ طبیعیِ دوزبانه است. پژوهشگران صادقانه می‌گویند اثرهای درازمدتِ قاطی‌کردنِ زیاد هنوز کامل مطالعه نشده، اما قاطی‌کردن به‌تنهایی جای نگرانی نیست. اگر بچه در هر دو زبان عقب به نظر می‌رسد، پیشِ گفتاردرمان بروید.

وقتی بچه قاطی می‌کند چطور جواب بدهم؟

تصحیح و سرزنش نه. به فارسی جواب بدهید و کلمه‌ی فارسی را طبیعی تویش بگذارید تا بچه بشنود بی‌آن‌که حس کند امتحانش کرده‌اید. در خانه فارسی را ادامه بدهید و برای چیزهایی که بچه درباره‌شان حرف می‌زند فارسیِ بیشتری بدهید، چون بیشترِ قاطی‌کردنِ اول فقط یک کلمه‌ی غایب است. هر چه واژگان بیشتر شود، کم می‌شود.

باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوان

به‌روزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard

وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم

azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی