Azizan

دوزبانگی و دیر حرف زدن: آیا فارسیِ خانه انگلیسیِ بچه را عقب می‌اندازد؟

نه. یاد گرفتنِ فارسی و انگلیسی با هم باعثِ تأخیر در گفتار یا زبان نمی‌شود، و کنار گذاشتنِ فارسی هم بچه‌ای را که دیر حرف می‌زند درمان نمی‌کند. گفتاردرمان‌ها، بیمارستان‌های کودکان و پژوهشگران همه همین را می‌گویند. بچه‌ی دوزبانه در محدوده‌ی عادی به مرحله‌های رشدِ زبانی می‌رسد، قاطی کردنِ دو زبان طبیعی است، و تأخیرِ واقعی در هر دو زبان دیده می‌شود، نه فقط در یکی. اگر فکر می‌کنید بچه عقب است، فارسی را کنار نگذارید و پیشِ گفتاردرمان بروید، ترجیحاً کسی که با بچه‌های دوزبانه کار می‌کند. این صفحه اطلاعاتِ عمومی است، نه تشخیص. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.

Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.

چرا به والدین می‌گویند دو زبان بچه را عقب می‌اندازد

نگرانی معمولاً از شمردنِ کلمه‌ها شروع می‌شود. بچه‌ی دو ساله‌ای که با فارسی و انگلیسی بزرگ می‌شود شاید کلمه‌های انگلیسیِ کمتری از بچه‌ی همسایه بلد باشد که فقط انگلیسی می‌شنود، و یکی، از فامیل و مربیِ مهد گرفته تا گاهی حتی یک متخصص، می‌گوید دو زبان زیاد است و بهتر است در خانه انگلیسی حرف بزنید.

منابعی که خواندیم، از مرکزِ Hanen، بیمارستانِ کودکانِ Nationwide، بیمارستانِ کودکانِ استنفورد، سایتِ عمومیِ انجمنِ گفتار و شنواییِ آمریکا (ASHA) و مرورهای پژوهشیِ داوری‌شده، همه خلافش را می‌گویند. دوزبانگی به خودیِ خود باعثِ تأخیرِ گفتار یا زبان نمی‌شود. بچه‌های دوزبانه بیشتر از بچه‌های یک‌زبانه دچارِ تأخیر یا اختلالِ زبانی نمی‌شوند. بعضی بچه‌های دوزبانه دیر حرف می‌زنند، درست مثلِ بعضی بچه‌های یک‌زبانه، اما دلیلش زبانِ دوم نیست.

کلمه‌ها را در هر دو زبان بشمارید

بیشترِ این نگرانی از این‌جا می‌آید که فقط یک زبان را می‌شمارند. کلمه‌های بچه‌ی دوزبانه بینِ فارسی و انگلیسی پخش شده‌اند و هر فهرست جداگانه کوتاه به نظر می‌آید. پژوهشگران و گفتاردرمان‌ها هر دو را با هم می‌شمارند:

پیش از هر کاری، یک هفته هر کلمه‌ای را که بچه می‌گوید، چه فارسی چه انگلیسی، یادداشت کنید. به متخصص همین فهرستِ کامل را نشان بدهید، نه فقط نیمه‌ی انگلیسی‌اش را.

قاطی کردنِ فارسی و انگلیسی طبیعی است

«Mommy، آب می‌خوام»، که فقط Mommyاش انگلیسی است، یا جمله‌ای انگلیسی که «بستنی» وسطش نشسته. به این می‌گویند قاطی کردنِ زبان‌ها. همه‌ی منابعِ بالینی‌ای که خواندیم آن را بخشِ عادیِ بزرگ شدن با دو زبان می‌دانند، نه نشانه‌ی گیج شدن. بچه وقتی قاطی می‌کند که کلمه را در یک زبان بلد است و در دیگری هنوز نه، یا چون آدم‌های دورش قاطی حرف می‌زنند.

لازم نیست وسطِ جمله حرفِ بچه را قطع کنید. اگر فارسی جواب بدهید و کلمه‌ی فارسی را در جوابتان بیاورید، کلمه به او می‌رسد بی‌آن‌که حرف زدن برایش شکلِ امتحان پیدا کند. اگر گرفتاریِ اصلی این است که بچه فارسی می‌فهمد ولی فقط انگلیسی جواب می‌دهد، آن حکایتِ دیگری است؛ این صفحه را ببینید: بچه فارسی می‌فهمد ولی حرف نمی‌زند.

تفاوتِ زبانی یا تأخیرِ زبانی

گفتاردرمان‌ها دو چیز را از هم جدا می‌کنند:

برای همین ارزیابیِ خوب هر دو زبان را می‌سنجد، یا خودِ متخصص یا به کمکِ مترجمِ آموزش‌دیده.

کی پیشِ گفتاردرمان برویم

اگر نگرانید، بروید. صبر نکنید به این خیال که «مالِ دو زبان است». همه‌ی منابعی که خواندیم می‌گویند احتمالِ تأخیر در بچه‌ی دوزبانه را باید بررسی کرد، نه این‌که گردنِ دوزبانگی انداخت. پزشکِ خانواده یا پزشکِ کودک می‌تواند ارجاع بدهد، و خوب است سراغِ گفتاردرمانی را بگیرید که با بچه‌های دوزبانه کار می‌کند.

برای خلاصه‌ی پژوهش‌ها درباره‌ی فارسی و انگلیسی کنارِ هم ببینید: دوزبانگی.

چه چیزی به بچه‌ای که دیر حرف می‌زند کمک می‌کند

  1. به زبانی حرف بزنید که در آن راحت‌ترید. برای بیشترِ والدینِ فارسی‌زبان آن زبان فارسی است، و متخصص‌هایی که بالاتر اسم بردیم هم همین را توصیه می‌کنند.
  2. بلند کتاب بخوانید. کتابِ مصور و قصه کلمه‌هایی می‌آورد که کارهای روزمره نمی‌آورد. در Azizan مادربزرگ یا پدر و مادر قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خوانند تا بچه آن کلمه‌ها را با صدای آشنا بشنود؛ این به حرف زدن با بچه اضافه می‌شود و جای آن یا جای گفتاردرمانی را نمی‌گیرد.
  3. برنامه‌ی گفتاردرمان را دنبال کنید. اگر گفتاردرمانی به انگلیسی شروع شد، بپرسید همان هدف‌ها را چطور در خانه به فارسی ادامه بدهید.

بیشتر بخوانید

پرسش‌ها

آیا دوزبانگی باعثِ دیر حرف زدن می‌شود؟

نه. گفتاردرمان‌ها، بیمارستان‌های کودکان و مرورهای پژوهشی هم‌نظرند که یاد گرفتنِ دو زبان باعثِ تأخیرِ گفتار یا زبان نمی‌شود. بچه‌ی دوزبانه هم مثلِ بچه‌ی یک‌زبانه ممکن است دیر حرف بزند، اما دلیلش زبانِ دوم نیست. اگر نگرانید، پیشِ گفتاردرمان بروید.

اگر بچه دیر حرف می‌زند، فارسی را کنار بگذاریم؟

منابعی که خواندیم این را توصیه نمی‌کنند. بیمارستانِ Nationwide، بیمارستانِ کودکانِ استنفورد و سایتِ عمومیِ ASHA (helpingyoucommunicate.org) می‌گویند خانواده زبانِ خانه را کنار نگذارد و به زبانی حرف بزند که در آن راحت‌تر است. از گفتاردرمان بپرسید چطور به هر دو زبان کمک کنید.

کلمه‌های بچه‌ی دوزبانه را چطور بشماریم؟

همه‌ی کلمه‌هایی را که بچه به فارسی و به انگلیسی می‌گوید جمع بزنید، حتی دو کلمه برای یک چیز. با شمارشِ هر دو زبان، واژگانِ بچه‌ی دوزبانه در همان محدوده‌ی بچه‌ی یک‌زبانه است. فهرستِ کامل را به ارزیابی ببرید.

بچه فارسی و انگلیسی را در یک جمله قاطی می‌کند؛ اشکال دارد؟

نه. قاطی کردنِ زبان‌ها بخشِ عادیِ رشدِ دوزبانه است، نه نشانه‌ی گیج شدن. فارسی جواب بدهید و کلمه‌ی فارسی را در جوابتان بیاورید، بی‌آن‌که حرفِ بچه را برای تصحیح قطع کنید.

تفاوتِ زبانی را از تأخیرِ زبانی چطور تشخیص بدهیم؟

تفاوت همان الگوی عادیِ دوزبانگی است: کلمه‌ی کمتر در هر زبان، یک زبانِ قوی‌تر، قاطی کردن. تأخیر یا اختلال در هر زبانی که بچه حرف می‌زند دیده می‌شود. فقط گفتاردرمان، بهتر از همه کسی که هر دو زبان را ارزیابی می‌کند، می‌تواند بگوید کدام است.

باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوان

به‌روزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard

وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم

azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی