Azizan
فضا و سیاره‌ها به فارسی: از عطارد تا نپتون
سیاره‌ها، از نزدیک‌ترین به خورشید تا دورترین، این‌هان: عطارد، زهره یا ناهید، زمین، مریخ، مشتری، زحل یا کیوان، اورانوس و نپتون. به planet میگیم «سیاره»، به space «فضا» و به astronaut «فضانورد». این‌جا هشت سیاره تو یه جدول اومده با یه نکته‌ی کوتاه که بچه بتونه تکرار کنه، هشت تا کلمه‌ی فضایی، چند خط درباره‌ی دو تا ستاره‌شناسِ ایرانی، و یه منظومهی شمسی که با میوه درست میشه. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.
Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.
هشت سیاره
ستونِ اول اسمیه که امروز تو مدرسه و اخبار میگیم. ستونِ دوم اسمِ قدیمیشه که هنوز از شعر، از اسمِ آدم‌ها و از تقویم آشناست: «تیر» اسمِ ماهِ چهارمِ سال هم هست. فقط پنج تا سیاره‌ای که بدونِ تلسکوپ راحت دیده می‌شن اسمِ قدیمی دارن، چون مردم فقط همین‌ها رو می‌شناختن. اورانوس و نپتون رو سالِ ۱۷۸۱ و ۱۸۴۶ با تلسکوپ پیدا کردن، برای همین تو فارسی هم همون اسمِ فرنگیشون مونده.
| اسمِ امروزی | اسمِ قدیمی | تلفظ | به انگلیسی | یه نکته برای یادت بمونه |
|---|---|---|---|---|
| عطارد | تیر | otârod (tir) | Mercury | نزدیک‌ترین سیاره به خورشیده، و کوچیک‌ترینشون. |
| زهره | ناهید | zohre (nâhid) | Venus | داغ‌ترین سیاره‌ست، حتی از عطارد داغ‌تر، چون هوای غلیظش گرما رو نگه می‌داره. |
| زمین | zamin | Earth | سیاره‌ی خودمون، و تنها سیاره‌ای که می‌دونیم روش موجودِ زنده هست و رو سطحش آبِ روان داره. | |
| مریخ | بهرام | merrikh (bahrâm) | Mars | سیاره‌ی سرخه. سرخه چون آهنِ سنگ‌ها و خاکش زنگ زده. |
| مشتری | برجیس | moshtari (berjis) | Jupiter | بزرگ‌ترین سیاره‌ست. یه طوفانِ خیلی بزرگ داره به اسمِ لکه‌ی سرخِ بزرگ که از زمین هم بزرگ‌تره. |
| زحل | کیوان | zohal (keyvân) | Saturn | سیاره‌ای که حلقه‌های روشن داره، از میلیاردها تیکه یخ و سنگ. |
| اورانوس | urânus | Uranus | به پهلو خوابیده می‌چرخه، مثلِ یه توپ که داره قِل می‌خوره. | |
| نپتون | neptun | Neptune | دورترین سیاره از خورشیده و تندترین بادها رو داره. |
«ناهید» و «بهرام» و «کیوان» اسمِ آدم هم هستن، شاید بچه یه ناهید یا یه کیوان بشناسه. یه جمله برای با هم گفتن: «مریخ قرمزه، چون سنگ‌هاش زنگ زده.»
کلمه‌های فضایی
| کلمه | تلفظ | معنی به انگلیسی | یه جمله‌ی کوتاه |
|---|---|---|---|
| فضا | fazâ | space | فضانوردا تو فضا راه می‌رن. |
| سیاره | sayyâre | planet | زمین یه سیاره‌ست. |
| منظومهی شمسی | manzume-ye shamsi | solar system | هشت تا سیاره دورِ خورشید می‌چرخن. |
| کهکشان | kahkeshân | galaxy | یه کهکشان پر از ستاره‌ست. |
| راه شیری | râh-e shiri | the Milky Way | ما تو کهکشانِ راه شیری زندگی می‌کنیم. |
| فضانورد | fazânavard | astronaut | من می‌خوام فضانورد بشم. |
| موشک | mushak | rocket | موشک رفت بالا، بالا، بالا. |
| تلسکوپ | teleskop | telescope | با تلسکوپ حلقه‌های زحل رو می‌بینیم. |
«خورشید» و «ماه» و «ستاره» تو صفحه‌ی آسمان و هوا هستن. ولی تو فضا یه چیزِ جالب هست: خورشید هم یه ستاره‌ست، فقط نزدیک‌ترینشون به ما. «کهکشان» یه کلمه‌ی قدیمیه که معمولاً می‌گن از «کاه‌کشان» اومده، از این تصویر که انگار یکی کاه کشیده و ردش تو آسمونِ شب مونده. «موشک» هم یعنی موشِ کوچیک، و قبل از موشک‌های فضایی اسمِ یه آتش‌بازیِ کوچیک هم بود که می‌رفت هوا.
دو تا ستاره‌شناسِ ایرانی
- عبدالرحمن صوفی سالِ ۹۰۳ میلادی تو ری، نزدیکِ تهرانِ امروز، به دنیا اومد. حدودِ سالِ ۹۶۴ یه کتاب درباره‌ی ستاره‌های ثابت تموم کرد، با نقاشیِ ۴۸ صورتِ فلکیِ اون زمان و جدولِ ستاره‌های هر کدوم. تو این کتاب از یه ابرِ کوچیک و کم‌نور تو صورتِ فلکیِ آندرومدا نوشت. حالا می‌دونیم اون ابرِ کوچیک یه کهکشانِ دیگه‌ست، کهکشانِ آندرومدا، خیلی بیرون‌تر از راه شیریِ خودمون.
- خواجه نصیرالدین طوسی سالِ ۱۲۵۹ میلادی ساختنِ یه رصدخانه رو تو مراغه، شمالِ غربیِ ایران، شروع کرد. ستاره‌شناس‌ها سال‌ها اون‌جا آسمون رو اندازه گرفتن و جدول‌های تازه‌ای درست کردن که نشون می‌داد سیاره‌ها کِی کجان. هنوزم رو اون تپه ردِ رصدخانه پیداست.
کتابِ صوفی بیشتر از هزار سال عمر داره و نسخه‌های دست‌نویسِ قدیمیش هنوز تو کتابخونه‌ها نگه‌داری میشه.
منظومهی شمسی با میوه
یه میزِ آشپزخونه و یه ظرفِ میوه لازم دارید. اندازه‌ها فقط تقریباً درستن، ولی ترتیب و حسِ بزرگ و کوچیک درسته.
- غول‌ها: یه هندونه میشه مشتری. یه خربزه‌ی یه کم کوچیک‌تر میشه زحل؛ یه حلقه‌ی کاغذی دورش، حلقه‌هاش. دو تا پرتقال می‌شن اورانوس و نپتون.
- کوچیک‌ها: دو تا گیلاس می‌شن زهره و زمین، چون تقریباً هم‌اندازه‌ان. یه دونه انگور میشه مریخ. یه دونه نخود میشه عطارد.
- به ترتیب بچینید از یه چراغ که نقشِ خورشید رو بازی می‌کنه، و هر کدوم رو که می‌ذارید اسمش رو بگید: «عطارد، زهره، زمین، مریخ» و همین‌طور تا آخر.
- بپرسید کجان با کلمه‌های جا: «زمین کجاست؟» «بینِ زهره و مریخ.» «کی کنارِ مشتریه؟» برای این کلمه‌ها ببینید: کلمه‌های جا به فارسی.
- بعد سیاره‌ها رو بخورید، یکی‌یکی، از بیرون به تو. برای بچه‌های زیرِ پنج سال، انگور و گیلاس‌ها رو اول ریز کنید و هسته‌ی گیلاس رو دربیارید، و نخودِ خشک رو نخورید. بچه می‌گه کدوم رفت: «نپتون رفت.»
همین بازی تو تماسِ تصویری هم جواب می‌ده: مادربزرگ یا پدربزرگ اون طرف میوه‌های خودش رو می‌چینه و دو تا میز همدیگه رو چک می‌کنن. خیلی از خانواده‌ها بینِ تماس‌ها هم صدای مادربزرگ و پدربزرگ رو با قصه‌های ضبط‌شده نزدیک نگه می‌دارن، و Azizan برای همینه. برای اسمِ میوه‌ها ببینید: میوه‌ها به فارسی؛ برای «تیر» و بقیه‌ی ماه‌ها: ماه‌ها و فصل‌ها به فارسی.
بیشتر بخوانید
- آسمان و هوا به فارسی برای بچه‌ها
- زیر، رو، تو، پشت: کلمه‌های جا به فارسی برای بچه‌ها
- میوه‌ها به فارسی برای بچه‌ها
- ماه‌ها و فصل‌ها به فارسی برای بچه‌ها
- صفحه‌ی اصلی
پرسش‌ها
اسمِ سیاره‌ها به فارسی چیه؟
از نزدیکِ خورشید به دور: عطارد، زهره، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون. پنج تای اول اسمِ قدیمی هم دارن که از شعر آشناست: تیر، ناهید، بهرام، برجیس و کیوان.
Mars به فارسی چی میشه؟
Mars یعنی «مریخ». اسمِ قدیمیِ فارسیش «بهرام»ـه که اسمِ پسر هم هست.
planet به فارسی چی میشه؟
planet یعنی «سیاره». به solar system میگیم «منظومهی شمسی».
astronaut به فارسی چی میشه؟
astronaut یعنی «فضانورد»، از «فضا». به rocket میگیم «موشک».
چرا اورانوس و نپتون اسمِ قدیمیِ فارسی ندارن؟
چون بدونِ تلسکوپ تقریباً دیده نمیشن و قدیمیها اونها رو به اسمِ سیاره نمیشناختن. سالِ ۱۷۸۱ و ۱۸۴۶ پیدا شدن و فارسی همون اسمِ فرنگیشون رو نگه داشته.
باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوانبهروزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard
وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم
azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی