Azizan

می‌دونستی؟ یوزپلنگ ایرانی

سلام خوبی؟ می‌دونی تندترین حیوونِ روی خشکی کیه؟ یوزپلنگ. یه جور یوزپلنگ هم هست که بهش می‌گن یوزپلنگِ ایرانی یا یوزِ آسیایی. قدیم‌ها تو خیلی از کشورهای آسیا زندگی می‌کرد. حالا آخرین یوزهای آسیایی که آزاد تو طبیعت زندگی می‌کنن فقط تو ایرانن، بیشترشون تو بیابونِ خشکِ وسطِ کشور. فقط تعدادِ کمی ازشون مونده، و کلی آدم دارن سخت کار می‌کنن که سالم بمونن. اول دانستنی‌ها رو برای خودِ بچه نوشتیم، با همون زبونی که می‌شه بلند براش خوند. بعد کلمه‌ها و چند تا نکته برای پدر و مادرها. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.

Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.

یوزپلنگِ ایرانی کیه

می‌دونی یوزپلنگ چه شکلیه؟ یه گربه‌ی بزرگه با پاهای دراز، یه سرِ کوچیک و یه پوستِ طلایی که پر از خال‌های کوچیکِ سیاهه. گاهی بالای یه تپه‌ی شنی بی‌حرکت وایمیسه و دور دورها رو نگاه می‌کنه. بعد یهو می‌دوه، از هر حیوونِ دیگه‌ای روی خشکی تندتر.

یه جور یوزپلنگِ مخصوص هست به اسمِ یوزِ آسیایی. بهش یوزپلنگِ ایرانی هم می‌گن. خیلی وقت پیش تو خیلی از کشورهای آسیا زندگی می‌کرد. حالا آخرین یوزهای آسیایی که آزاد تو طبیعت زندگی می‌کنن فقط تو ایرانن، بیشترشون تو بیابونِ خشکِ وسطِ کشور، جایی که دشت‌های پهنِ شنی و تپه‌های سنگی داره و خیلی کم بارون میاد. دانشمندها بهش می‌گن Acinonyx jubatus venaticus، که یه اسمِ درازه برای یه گربه‌ی تند.

تندترین دونده‌ی روی خشکی

می‌دونی یوزپلنگ چقدر تند می‌دوه؟ یوزپلنگ‌ها تندترین حیوون‌های روی خشکی‌ان. برای یه دویدنِ کوتاه، یه یوزپلنگ می‌تونه نزدیکِ صد کیلومتر در ساعت بدوه. این تقریباً اندازه‌ی یه ماشین تو جاده‌ی بزرگه. کسایی که سرعتِ یوزها رو اندازه می‌گیرن همه به یه عدد نمی‌رسن، ولی همه قبول دارن که هیچ حیوونی روی خشکی ازش تندتر نیست.

ولی یوزپلنگ نمی‌تونه مدتِ زیادی این‌قدر تند بدوه. یه مدتِ کوتاه، معمولاً کمتر از یه دقیقه، خیلی تند می‌دوه، بعد باید وایسه و استراحت کنه تا نفسش جا بیاد.

بدنی که برای دویدن ساخته شده

می‌دونی چرا یوزپلنگ این‌قدر تنده؟ چون کلِ بدنش برای دویدن ساخته شده. کمرش، یعنی ستونِ مهره‌هاش، خیلی انعطاف داره. وقتی می‌دوه، کمرش دراز می‌شه و بعد جمع می‌شه، دوباره و دوباره، مثلِ یه فنر. این کمکش می‌کنه قدم‌های خیلی بلند برداره.

یه دمِ دراز هم داره. وقتی یوزپلنگ می‌دوه و یهو می‌پیچه، دمش به یه طرف تاب می‌خوره و کمکش می‌کنه تعادلش رو نگه داره که نیفته. پاهاش دراز و باریکه و بدنش سبک.

اگه به صورتِ یوزپلنگ نگاه کنی، دو تا خطِ سیاه می‌بینی که از گوشه‌ی چشم‌هاش تا دهنش اومده پایین، مثلِ ردِ اشک. همه‌ی یوزپلنگ‌ها این خط‌ها رو دارن. روی کلِ پوستِ طلاییش هم خال‌های کوچیکِ گردِ سیاه هست.

یوزِ ایرانی چی می‌خوره

می‌دونی یوزپلنگ چی شکار می‌کنه؟ یوزِ ایرانی بیشتر آهو شکار می‌کنه، که حیوون‌های سبک و تندی‌ان یه کم شبیهِ گوزن‌های کوچیک، و قوچ و میشِ وحشی که تو تپه‌ها زندگی می‌کنن. یوزپلنگ آروم آروم تا جایی که بتونه نزدیک می‌شه، بعد می‌دوه.

آهوها هم تندن و می‌تونن زیگزاگ بدون، برای همین یوزپلنگ همیشه موفق نمی‌شه. اون وقت استراحت می‌کنه و یه روزِ دیگه دوباره امتحان می‌کنه.

کسایی که از یوزها مراقبت می‌کنن

می‌دونی چرا یوزِ ایرانی این‌قدر مهمه؟ چون فقط تعدادِ کمی ازش تو طبیعت مونده و خیلی کمیابه. دانشمندها یه فهرستِ مخصوص از حیوون‌هایی که در خطرن دارن، و یوزِ آسیایی تو اون گروهیه که بیشتر از همه به کمک احتیاج داره، که بهش می‌گن «در خطرِ انقراضِ شدید».

خبرِ خوب اینه که کلی آدم دارن ازشون مراقبت می‌کنن. محیط‌بان‌ها، یعنی کسایی که کارشون مراقبت از طبیعت و حیوون‌هاشه، تو بیابون راه می‌رن و ماشین می‌رونن تا هوای یوزها رو داشته باشن. دوربین‌های قایمکی می‌ذارن که هر وقت یه حیوون از جلوش رد بشه عکس می‌گیرن، این‌طوری یوزها رو می‌بینن بدونِ اینکه اذیتشون کنن. شرط می‌بندم دلت می‌خواد یکی از اون عکس‌ها رو ببینی: بعضی‌هاشون مامان‌یوزها رو با توله‌هاشون نشون می‌دن.

یه جاهای مخصوصِ حفاظت‌شده هم هست که یوزها و آهوهایی که می‌خورن اون‌جا آروم زندگی می‌کنن. یکی از مهم‌ترین‌هاش اسمش تورانه، یه جای بزرگِ وحشی لبِ بیابون. دانشمندها و مردمِ همون منطقه تو برنامه‌های حفاظت از یوزپلنگ با هم کار می‌کنن که یوزها جای بیشتر، آبِ بیشتر و آهوی بیشتری داشته باشن. قدم به قدم، دارن به یوزِ ایرانی یه فرصتِ بهتر می‌دن که تا مدتِ خیلی خیلی زیادی تو بیابون بدوه.

با یه بزرگ‌تر امتحان کن: دویدنِ یوزپلنگی

می‌دونی چطوری می‌شه مثلِ یوزپلنگ دوید؟ با یه بزرگ‌تر یه جای صاف و نرم و امن پیدا کن، مثلِ چمنِ پارک یا یه حیاطِ بزرگ، دور از خیابون و ماشین. کفشِ ورزشیت رو بپوش. بزرگ‌تر یه بلوز یا یه کلاه می‌ذاره زمین برای شروع، یکی دیگه هم یه کم اون‌طرف‌تر برای خطِ پایان.

اول مثلِ یوزپلنگی باش که بالای تپه بی‌حرکت نشسته و دور رو نگاه می‌کنه. وقتی بزرگ‌تر گفت برو، تا جایی که می‌تونی تند بدو تا خطِ پایان. بعد کاری رو بکن که یوزپلنگِ واقعی بعد از دویدن می‌کنه: وایسا، استراحت کن و آروم نفس بکش. بزرگ‌تر می‌تونه بشمره چند ثانیه طول کشید، و تو دوباره امتحان کنی ببینی یه کم تندتر می‌شی یا نه. آخرش هم آب بخور. به صد کیلومتر در ساعت نمی‌رسی، ولی می‌تونی چند ثانیه مثلِ یه یوزپلنگ بدوی.

دوستت دارم، تا قصه‌ی بعدی.

برای پدر و مادرها: کلمه‌های یوزپلنگ به فارسی

این کلمه‌ها رو بچه وقتی از یوزپلنگ حرف می‌زنید، یا وقتی با هم دویدنِ یوزپلنگی رو بازی می‌کنید، می‌شنوه. برای کلمه‌های حیوون‌های دیگه ببینید: حیوانات به فارسی برای بچه‌ها.

برای پدر و مادرها: یوزپلنگ تو خونه

خیلی از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های ایرانی یوزپلنگ رو از کتاب‌های مدرسه، فیلم‌های طبیعت یا یه سفر به کویر یادشونه. ازشون بپرسید چی ازش می‌دونن، و با هم دویدنِ یوزپلنگی رو بازی کنید و همون‌طور که پیش می‌رید کلمه‌ها رو بگید: یوزپلنگ، تند، دویدن، بیابان. اگه بچه گربه دوست داره، یه گربه‌ی دیگه با یه اسمِ معروفِ ایرانی این‌جاست: می‌دونستی؟ گربه‌ی ایرانی، و برای یه گوشه‌ی خیلی متفاوت از طبیعتِ ایران ببینید: می‌دونستی؟ دریای خزر.

پدربزرگ یا مادربزرگِ دور هم می‌تونه توش باشه: می‌تونه تو Azizan یه قصه رو صفحه‌به‌صفحه با صدای خودش ضبط کنه، و بچه بعد از دیدنش ازش درباره‌ی اون گربه‌ی تند و خال‌خالیِ بیابون بپرسه.

بیشتر بخوانید

• حیوانات به فارسی برای بچه‌ها
• می‌دونستی؟ گربه‌ی ایرانی
• می‌دونستی؟ دریای خزر

پرسش‌ها

یوزپلنگِ ایرانی چیه؟

یوزپلنگِ ایرانی یا یوزِ آسیایی یه جور یوزپلنگه به اسمِ علمیِ Acinonyx jubatus venaticus. قدیم‌ها تو خیلی از کشورهای آسیا زندگی می‌کرد، ولی حالا آخرین‌هاش که آزاد تو طبیعتن فقط تو ایرانن، بیشترشون تو بیابونِ خشکِ وسطِ کشور.

یوزپلنگ چقدر تند می‌دوه؟

یوزپلنگ تندترین حیوونِ روی خشکیه. برای یه دویدنِ کوتاه می‌تونه نزدیکِ صد کیلومتر در ساعت بدوه. اندازه‌گیری‌های مختلف عددهای یه کم فرق‌دار می‌دن، و یوزپلنگ فقط یه مدتِ کوتاه می‌تونه این‌قدر تند بدوه.

چند تا یوزپلنگِ ایرانی مونده؟

فقط تعدادِ کمی تو طبیعت مونده و تو فهرستِ حیوون‌های در خطرِ انقراضِ شدیده. محیط‌بان‌ها، دانشمندها و مردمِ همون منطقه دارن تو جاهایی مثلِ توران ازشون مراقبت می‌کنن.

یوزِ ایرانی چی می‌خوره؟

بیشتر آهو و قوچ و میشِ وحشی شکار می‌کنه.

یوزپلنگ به انگلیسی چی می‌شه؟

Cheetah. تند fast است، دویدن to run، بیابان desert، شکار hunting و خال spot.

باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوان

به‌روزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard

وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم

azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی

ایمیلت خبرم کن