Azizan

می‌دونستی؟ تخت جمشید

سلام خوبی؟ می‌دونی تخت جمشید چیه؟ یه عالمه کاخِ سنگیِ خیلی خیلی قدیمیه که روی یه سکوی سنگیِ بزرگ ساخته شده، نزدیکِ شیراز، تو استانِ فارس. داریوشِ بزرگ حدودِ سالِ ۵۱۸ پیش از میلاد، یعنی حدودِ دو هزار و پونصد سال پیش، ساختنش رو شروع کرد و شاه‌های بعدی، مثلِ پسرش خشایارشا و نوه‌ش اردشیر، ادامه‌ش دادن. یه پلکانِ دوطرفه‌ی بزرگ داره، یه دروازه به اسمِ دروازه‌ی همه‌ی ملت‌ها، ستون‌های بلندِ سنگی که روشون دو تا گاو نشسته، و نقشِ آدم‌هایی از ۲۳ سرزمین که پشتِ سرِ هم برای شاه هدیه میارن. یونسکو سالِ ۱۹۷۹ اون رو تو فهرستِ میراثِ جهانی ثبت کرد. اول دانستنی‌ها رو برای خودِ بچه نوشتیم، با همون زبونی که می‌شه بلند براش خوند. بعد کلمه‌ها و چند تا نکته برای پدر و مادرها. Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی است که بنیان‌گذارش آیدا فرد است و در آن فامیل قصه‌ی مصورِ فارسی را صفحه‌به‌صفحه روی ویدیو می‌خواند؛ این صفحه راهنمای رایگانی برای والدینِ خارج از ایران است و هر چه در آن آمده از منابعی است که خودمان باز کرده و خوانده‌ایم.

Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.

تخت جمشید چیه

می‌دونی اگه یه تپه‌ی سنگی به بزرگیِ یه میدونِ شهر رو صاف کنی و روش کاخ بسازی چی می‌شه؟ کاخ‌هایی با ستون‌های سنگیِ بلندتر از بیشترِ درخت‌ها، و پله‌هایی اون‌قدر پهن که کلی آدم کنارِ هم ازش بالا برن. این‌جا واقعاً هست. اسمش تخت جمشیده، تو ایران.

تخت جمشید نزدیکِ شهرِ شیرازه، تو استانِ فارس. شاه‌های ایرانِ قدیم ساختنش، از حدودِ دو هزار و پونصد سال پیش. الان بیشترِ سقف‌ها و دیوارهاش نیست، ولی کلی سنگ و پله و درگاه و ستون هنوز سرِ جاشه، و آدم‌ها از همه‌ی دنیا میان ببیننش.

کی تخت جمشید رو ساخت

می‌دونی کی ساختنِ تخت جمشید رو شروع کرد؟ داریوشِ بزرگ، حدودِ سالِ ۵۱۸ پیش از میلاد. اول بنّاها یه سکوی صافِ سنگیِ خیلی بزرگ درست کردن، یه تیکه‌ش از خودِ تپه، یه تیکه‌ش رو با دست ساختن. بعد روش کاخ‌ها و تالارها رو ساختن.

کلی طول کشید. داریوش همه‌ش رو تموم نکرد. پسرش خشایارشا ساختن رو ادامه داد، نوه‌ش اردشیر هم، و شاه‌های دیگه‌ی بعد از اونا.

پلکانِ بزرگ و دروازه‌ی همه‌ی ملت‌ها

می‌دونی مهمونا چطوری می‌رفتن بالای سکو؟ از یه پلکانِ دوطرفه‌ی خیلی بزرگ که با تیکه‌سنگ‌های گنده ساخته شده. دو تا ردیف پله از پایین از هم دور می‌شن و می‌رن بالا، بعد برمی‌گردن و بالا دوباره به هم می‌رسن.

بالای پله‌ها یه دروازه هست که خشایارشا ساخته. خودِ خشایارشا بهش می‌گفت دروازه‌ی همه‌ی سرزمین‌ها، و الان بهش می‌گن دروازه‌ی همه‌ی ملت‌ها یا دروازه‌ی ملل، چون مهمونا از کلی سرزمین ازش رد می‌شدن. دمِ درگاه‌هاش گاوهای سنگیِ گنده وایسادن، مثلِ نگهبان، و دو تاشون بال دارن.

آپادانا و هدیه‌های سنگی

می‌دونی بزرگ‌ترین تالارِ تخت جمشید اسمش چیه؟ آپادانا. سقفش روی کلی ستونِ سنگیِ بلند بود. بیشترشون افتادن، ولی یه کم بیشتر از ده‌دوازده‌تاشون هنوز سرِ پا وایسادن.

رو پله‌های آپادانا ردیف‌ردیف آدم رو سنگ کَنده‌کاری کردن. از ۲۳ سرزمینِ مختلف اومدن و هر گروه لباسِ خودش رو پوشیده. پشتِ سرِ هم دارن برای شاه هدیه میارن: کاسه، دستبند، پارچه، اسب، حتی شتر. جلوی هر گروه یه نفر با مهربونی دستِ سرِ گروه رو گرفته و راهنماییش می‌کنه، مثلِ صاحب‌خونه‌ای که از مهمون استقبال می‌کنه.

خیلی‌ها فکر می‌کنن این نقش‌ها یه جشنِ بزرگِ نوروزی رو نشون می‌ده، که مهمونا برای سالِ نو اومدن. فکرِ قشنگیه، ولی دانشمندها همه با هم موافق نیستن، چون خودِ سنگ‌ها چیزی در این باره نمی‌گن.

ستون‌هایی با گاو روشون

می‌دونی بالای ستون‌های تخت جمشید چی بود؟ ستون‌ها خیلی بلند بودن و سرشون خیلی دیدنی بود. رو خیلی‌هاشون دو تا گاوِ سنگی نشسته بودن، پشت‌به‌پشت، مثلِ دو تا دوست که پشتشون رو به هم تکیه دادن. تیرهای چوبیِ گنده‌ی سقف روی پشتِ گاوها بود.

رو سرِ بعضی ستون‌ها حیوون‌های دیگه بود، مثلِ شیر.

یه گنجِ جهانی

می‌دونی یونسکو چیه؟ یه جاییه که از جاهای خیلی مهمِ دنیا مراقبت می‌کنه. سالِ ۱۹۷۹ یونسکو تخت جمشید رو تو فهرستِ میراثِ جهانی گذاشت. یعنی همه‌ی دنیا قبول دارن که این یه گنجه و باید ازش مراقبت کرد.

تخت جمشید همیشه یه کاخِ شلوغ نموند. سالِ ۳۳۰ پیش از میلاد، یه شاه از یه جای دور به اسمِ اسکندر با لشکرش اومد، و یه آتیشِ بزرگ کاخ‌ها رو سوزوند. سقف‌های چوبی از بین رفتن، ولی سنگ‌ها موندن، و برای همینه که ما هنوز می‌تونیم از همون پله‌ها بالا بریم.

چرا بهش می‌گن تخت جمشید

می‌دونی چرا اسمش تخت جمشیده؟ خیلی وقت بعد از اون شاه‌های قدیمی، آدم‌ها اسمِ واقعیِ این‌جا رو یادشون رفت. به اون سنگ‌های گنده نگاه کردن و فکر کردن فقط یه شاه از افسانه‌ها می‌تونسته همچین جایی بسازه. برای همین اسمش رو گذاشتن تخت جمشید، به اسمِ جمشید، یه شاهِ دانا تو قصه‌های ایرانی.

تو قصه‌ی قدیمی، جمشید روزِ اولِ بهار رو یه تختِ درخشون نشست که رفت تو آسمون، و اون روز شد نوروز، یعنی روزِ نو. شرط می‌بندم این قصه رو دوست داری. می‌تونی قصه‌ی جمشید و اولین نوروز رو بخونی. جمشید تو شاهنامه هم هست، کتابِ بزرگِ قصه‌های ایرانی: شاهنامه برای کودکان.

با یه بزرگ‌تر امتحان کن: پله‌ی کاغذی

می‌دونی چطوری می‌شه یه تخت جمشیدِ کوچولو ساخت؟ با یه بزرگ‌تر، یه نوارِ درازِ کاغذ بردار و مثلِ آکاردئون جلو و عقب تاش کن که پله بشه. دو تا ازش درست کن و کنارِ هم رو میز بذار، طوری که برسن به یه جعبه یا یه کتاب که بالاشونه. این سکوی توئه، و یه پلکانِ دوطرفه داری مثلِ تخت جمشید.

حالا با کاغذِ لوله‌شده چند تا ستون درست کن، و برای سرِ هر کدوم دو تا گاوِ کوچولوی پشت‌به‌پشت بکش. بعد یه ردیف آدمِ ریزه بکش که از پله‌ها بالا می‌رن و هر کدوم یه هدیه دستشه. به یه بزرگ‌تر بگو هر کدوم چی آورده.

دوستت دارم، تا قصه‌ی بعدی.

برای پدر و مادرها: کلمه‌های تخت جمشید به فارسی

این کلمه‌ها رو بچه وقتی از تخت جمشید حرف می‌زنید، یا وقتی کاردستی رو با هم درست می‌کنید، می‌شنوه. برای نوروز و قصه‌هاش ببینید: نوروز برای بچه‌ها.

برای پدر و مادرها: تخت جمشید تو خونه

خیلی از خونواده‌های ایرانی یه عکس از پدربزرگ یا مادربزرگ یا پدر و مادر جلوی ستون‌های تخت جمشید دارن. اگه شما هم دارید، پیداش کنید و به بچه نشون بدید. از پدربزرگ یا مادربزرگ بپرسید از اون سفر چی یادشونه: گرما، پله‌ها، گاوهای سنگی. کاردستیِ پله‌ی کاغذی رو با هم درست کنید و همون‌طور که پیش می‌رید کلمه‌ها رو بگید: ستون، پله، سنگ، هدیه.

پدربزرگ یا مادربزرگِ دور هم می‌تونه توش باشه: می‌تونه تو Azizan یه قصه رو صفحه‌به‌صفحه با صدای خودش ضبط کنه، و بچه بعد از دیدنش ازش درباره‌ی سفرش به تخت جمشید بپرسه. برای دانستنی‌های دیگه با همین زبون ببینید: می‌دونستی؟ قنات.

بیشتر بخوانید

• می‌دونستی؟ قنات
• نوروز برای بچه‌ها
• شاهنامه برای کودکان

پرسش‌ها

تخت جمشید چیه؟

یه عالمه کاخِ سنگیِ خیلی قدیمیه روی یه سکوی سنگیِ بزرگ، نزدیکِ شیراز، تو استانِ فارس. شاه‌های ایرانِ قدیم حدودِ دو هزار و پونصد سال پیش ساختنش، و پله‌ها و دروازه‌ها و ستون‌هاش رو هنوز می‌شه دید.

کی و کِی تخت جمشید رو ساخت؟

داریوشِ بزرگ حدودِ سالِ ۵۱۸ پیش از میلاد شروعش کرد. پسرش خشایارشا و نوه‌ش اردشیر، و شاه‌های بعدی، ساختنش رو ادامه دادن.

نقش‌های تخت جمشید چی رو نشون می‌دن؟

رو پله‌های آپادانا، بزرگ‌ترین تالار، ردیف‌ردیف آدم از ۲۳ سرزمین هست، هر کدوم با لباسِ خودش، که هدیه میارن، مثلِ کاسه و دستبند و اسب و شتر. خیلی‌ها فکر می‌کنن یه جشنِ نوروزی رو نشون می‌ده، ولی دانشمندها همه موافق نیستن.

تخت جمشید میراثِ جهانیِ یونسکوئه؟

آره. یونسکو سالِ ۱۹۷۹ تخت جمشید رو تو فهرستِ میراثِ جهانی ثبت کرد.

تخت جمشید به انگلیسی چی می‌شه؟

Persepolis. ستون column است، پله stair، سنگ stone، شاه king، هدیه gift و کاخ palace.

باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوان

به‌روزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard

وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم

azizan همین حالا توی مرورگرت کار می‌کند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی

ایمیلت خبرم کن