Azizan
عزیزم، امروز می‌خوام از آتش‌فشان برات بگم. زیرِ زمین گرمه. هرچی پایین‌تر بری، گرم‌تر می‌شه. اون پایینِ پایین، این‌قدر گرمه که بعضی سنگ‌ها آب شدن. آتش‌فشان یک دهانه‌ست توی زمین. اون سنگِ آب‌شده‌ی داغ از این دهانه بیرون می‌آد. خاکستر و گاز هم باهاش بیرون می‌آن.
این سنگِ آب‌شده تا وقتی زیرِ زمینه، بهش می‌گن ماگما. وقتی از دهانه بیرون اومد، اسمش عوض می‌شه و بهش می‌گن گدازه. گدازه داغ و سرخه. مثلِ یک رودخونه‌ی غلیظ راه می‌ره. کم‌کم که سرد شد، سفت می‌شه و دوباره سنگ می‌شه.
بیشترِ آتش‌فشان‌ها شکلِ کوه هستن. آتش‌فشان هر بار فوران می‌کنه، گدازه و خاکستر و سنگ می‌ریزه بیرون. این‌ها دورِ دهانه روی هم جمع می‌شن. سال‌ها و سال‌ها، یک لایه روی لایه‌ی قبلی می‌شینه.
دانشمندها آتش‌فشان‌ها رو سه دسته می‌کنن. آتش‌فشانِ فعال اونیه که این روزها فوران می‌کنه، یا تازگی فوران کرده. خفته یعنی خوابیده که خیلی وقته آرومه، ولی شاید یک روز دوباره فوران کنه. سومی خاموشه. دانشمندها فکر می‌کنن آتش‌فشانِ خاموش دیگه هیچ‌وقت فوران نمی‌کنه. ولی فعال‌ها و خفته‌ها رو زیرِ نظر دارن.
دَماوَند، بلندترین کوهِ ایران، خودش یک آتش‌فشانه. توی کوه‌های اَلبُرزه، نزدیکِ تِهران. بلندیش بیشتر از پنج هزار و ششصد متره. دَماوَند آتش‌فشانِ خفته‌ست. هزاران ساله که فوران نکرده. ولی دانشمندها می‌گن خوابه، نه خاموش.
نزدیکِ قله‌ی دَماوَند، از لای سنگ‌ها بخار و گازِ داغ بیرون می‌آد. پایینِ کوه هم چشمه‌های آبِ گرم هست. این‌ها یعنی زیرِ دَماوَند هنوز گرمه. برای همین بهش می‌گن خفته.
ایران یک آتش‌فشانِ دیگه هم داره، به اسمِ تَفتان. تَفتان توی استان سیستان و بَلوچِستانه، نزدیکِ مرزِ پاکستان. تَفتان خیلی خیلی وقته فوران نکرده. ولی خاموش هم نیست. هنوز از دهانه‌هاش گاز بیرون می‌آد، با بوی گوگرد. تازگی دانشمندها دیدن که نوکِ کوه یک کمی بالا اومده. برای همین حواسشون بهش هست.
حالا بریم ایتالیا، جزیره‌ی سیسیل. آتش‌فشانِ اِتنا اون‌جاست. اِتنا فعاله، اون هم یکی از فعال‌ترین آتش‌فشان‌های دنیا. تقریباً همیشه یک خبری ازش هست. گاهی خاکستر بیرون می‌ده، گاهی گدازه. اِتنا بلندترین کوه در جزیره‌های دریای مدیترانه هم هست.
بلندترین کوهِ ژاپن، کوهِ فوجیه. بلندیش سه هزار و هفتصد و هفتاد و شش متره. سرش خیلی وقت‌ها برفیه. دانشمندهای ژاپنی فوجی رو آتش‌فشانِ فعال حساب می‌کنن. ولی آخرین بار بیشتر از سیصد سال پیش فوران کرده. اون بار خاکسترش تا شهری رسید که حالا اسمش توکیوئه.
وسطِ اقیانوسِ آرام، جزیره‌های هاوایی هستن که مالِ آمریکان. آتش‌فشانِ کیلائوئا اون‌جاست. کیلائوئا هم فعاله، یکی از پرکارترین آتش‌فشان‌های دنیا. این روزها هم گاهی فوران می‌کنه. گدازه‌ش مثلِ فواره به هوا می‌پره. دانشمندها هر روز مراقبش هستن.
توی آفریقا، توی کشورِ تانزانیا، کوهِ کِلیمانجارو هست. کِلیمانجارو بلندترین کوهِ آفریقاست، نزدیکِ پنج هزار و نهصد متر. بالای قله‌ش برف و یخ هست. اسمِ بلندترین قسمتش کیبوئه. کیبو یک آتش‌فشانِ خفته‌ست. خیلی وقته آرومه، ولی شاید یک روز دوباره بیدار بشه.
پس اِتنا توی ایتالیا و کیلائوئا توی هاوایی فعالن. دانشمندهای ژاپنی فوجی رو هم فعال حساب می‌کنن. دَماوَند توی ایران و کِلیمانجارو توی تانزانیا خفته‌ن. تَفتان هم خاموش نیست. هر کدوم یک دهانه داره. زیرِ همه‌شون، اون پایینِ پایین، زمین گرمه.
خب عزیزم، حالا دیگه شش تا آتش‌فشان می‌شناسی. فردا می‌تونی به دوستت بگی بلندترین کوهِ ایران، دَماوَند، آتش‌فشان هم هست.
بدون که خیلی دوستت دارم و دلم می‌خواد زود ببینمت. فعلاً خداحافظ، زودی برمی‌گردم.
