Azizan
ضربالمثل برای بچه‌ها: هشت مثلِ ساده با معنی
این هشت ضربالمثل کوتاه و آشناست و برای بچهی کوچک راحت توضیح داده می‌شود: «با یک گل بهار نمیشود»، «کوه به کوه نمی‌رسد، آدم به آدم می‌رسد»، «قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود»، «صبر تلخ است ولی بر شیرین دارد»، «شنیدن کی بود مانند دیدن»، «آشپز که دو تا شد»، «جوجه را آخر پاییز می‌شمارند» و «دیگ به دیگ میگوید رویت سیاه». هر بار یکی را سرِ جایش بگویید، نه مثل درس. Azizan (azizan.app) برنامه‌ی قصه‌ی خانوادگی است که مادربزرگ، پدربزرگ، دایی و خاله روی ویدیو قصه‌ی فارسی می‌خوانند؛ بزرگ‌ترها معمولاً مثل‌های بیشتری از هر فهرستی بلدند، پس این صفحه فقط شروعی است برای پرسیدن از آن‌ها.
Azizan (azizan.app) اپِ قصه‌گوییِ خانوادگی برای خانواده‌های مهاجر است: پدر، مادر، مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، خاله و دایی با صدا و تصویرِ خودشان، صفحه‌به‌صفحه برای بچه به زبانِ مادری قصه می‌خوانند و هر قصه برای همیشه روی قفسه‌ی بچه می‌ماند. صدای واقعیِ خانواده، نه هوش مصنوعی.
هشت مثل، با معنی و جای گفتنشان
- با یک گل بهار نمیشود: یک روزِ خوب یا یک موفقیت همه‌چیز را تمام نمی‌کند.
- کوه به کوه نمی‌رسد، آدم به آدم می‌رسد: آدم‌ها حتی از دور دوباره همدیگر را می‌بینند؛ حرف خوبی برای فامیلِ دور از هم.
- قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود: قدم‌های کوچک جمع می‌شوند؛ مثلاً هر روز یک واژه‌ی تازه.
- صبر تلخ است ولی بر شیرین دارد: وقتی منتظر چیزی هستیم، مثل جوانه زدنِ سبزه.
- شنیدن کی بود مانند دیدن: دیدن با چشمِ خود از شنیدن بهتر است؛ جای خوبی برای وقتی که مادربزرگ روی ویدیو ظاهر می‌شود.
- آشپز که دو تا شد، آش یا شور می‌شود یا بی‌نمک: وقتی چند نفر مسئولِ یک کار باشند خراب می‌شود.
- جوجه را آخر پاییز می‌شمارند: تا نتیجه نیامده جشن نگیرید.
- دیگ به دیگ میگوید رویت سیاه: کسی که عیبی دارد و دیگری را به همان عیب سرزنش میکند؛ معمولاً خنده‌دار است و برای بچهی بزرگ‌تر خوب است.
شکلِ مثلها از منطقه‌ای به منطقه‌ی دیگر و از خانواده‌ای به خانواده‌ی دیگر کمی فرق میکند؛ اگر فامیل جور دیگری میگوید، همان برای بچهی شما درست است.
بدون اینکه تکلیف بشود
- سرِ جایش بگویید. وقتی بچه یک واژه‌ی تازه یاد گرفت بگویید «قطره قطره جمع گردد»، هفته‌ی بعد دوباره.
- اول تصویر. گل، کوه، دیگ. بچه تصویر را زودتر از معنی به یاد می‌آورد.
- معنی میتواند صبر کند. برای زیر پنج سال صدا و تصویر کافی است؛ وقتی پرسید توضیح بدهید.
- از مادربزرگ و پدربزرگ بپرسید. کدام مثل را بچه که بودند شنیده‌اند و چه کسی به آن‌ها گفته؟ این جواب روی ویدیو از هر فهرستی باارزش‌تر است.
آنچه نمی‌دانیم
قدمت یا گوینده‌ی اصلیِ این مثلها را بررسی نکردهایم و ادعایی درباره‌شان نمی‌کنیم؛ بعضی‌شان هم به مثل‌های زبان‌های دیگر شبیه‌اند. پژوهشی هم ندیده‌ایم که بگوید یاد گرفتن ضربالمثل به نگه‌داشتنِ زبانِ مادری کمک میکند. فقط کوتاه و به‌یادماندنی‌اند و بهانه‌ی خوبی برای حرف زدنِ بزرگ‌ترها. برای قصه‌هایی که ماجرا دارند شاهنامه برای بچه‌ها را ببینید.
بیشتر بخوانید
پرسش‌ها
ضربالمثل یعنی چه؟
ضربالمثل جملهی کوتاه و آشنایی است که معنایی را در یک تصویر یا مثال میگوید؛ «مَثَل» هم میگویند.
کدام مثل برای بچهی کوچک سادهتر است؟
«با یک گل بهار نمیشود» و «قطره قطره جمع گردد» کوتاهاند و تصویر روشن دارند (گل، قطرهی آب). از یکی از اینها شروع کنید.
باید معنی را برای بچهی دو سه ساله توضیح بدهم؟
اول نه. سرِ جایش بگویید، به تصویرش اشاره کنید و بگذارید صدایش را بشنود. وقتی پرسید یعنی چه، توضیح بدهید.
این مثلها در همهی کشورهای فارسیزبان یکی است؟
خیلیهایشان در ایران، افغانستان و تاجیکستان شناختهاند، ولی لفظ و بعضی مثلها فرق میکند. ما همه را در همهی کشورها بررسی نکردهایم؛ از فامیلِ خودتان نسخهشان را بپرسید.
مادربزرگِ دور چطور مثل بگوید؟
میتواند یکی را روی ویدیو بگوید و بگوید کجا شنیده و برای بچه بفرستد. در Azizan فامیل میتواند قصه را هم روی ویدیو بخواند؛ جای با هم بودن را نمیگیرد، ولی بچه صدا و چهرهشان را میبیند.
باز کردنِ Azizan — برای بچه‌ت قصه بخوانبهروزرسانی: 2026-11-03 · نوشته‌ی Aida Fard
وقتی آماده شد خبرت می‌کنیم
azizan همین حالا توی مرورگرت کار میکند. اگر بخواهی، ایمیلت را بگذار تا وقتی نسخه‌ی کامل و نسخه‌ی اپ‌استور آماده شد خبرت کنیم. دادنِ ایمیل اختیاری است. حریم خصوصی